Γράφει ο Ηλίας Αθ. Καραθάνος

Την εν επικεφαλίδι θέση κατέχει το Καστελλόριζο, ένας άνυδρος βράχος στην Ανατολική λεκάνη της Μεσογείου. Πρόκειται για τον ακρίτα μας σ’ αυτό το μέρος, ένα όμορφο κομμάτι γης, που απέχει περίπου ένα μίλι από τα μικρασιατικά παράλια, ριζωμένο έτσι σ’ έναν θαλάσσιο χώρο απερίφραστης στρατηγικής σημασίας.

Αυτό το πανώριο νησί, στο διάβα του αδυσώπητου χρόνου πολλοί το ζήλεψαν κι έριξαν πάνω του άγκυρα διαμονής, μα όλοι το κοίταζαν με επίβουλο βλέμμα. Ήταν τόσο χαριτωμένο. Μικροσκοπικό «τσόφλι» που έπαιζε με τα κύματα.

Αυτόν τον πανέμορφο βράχο του Καστελλόριζου, ζήλεψαν κατά σειρά, οι Πέρσες, οι Ρωμαίοι, οι θρυλικοί Ιωαννίτες Ιππότες της Ρ΄, που έκτισαν πάνω σ’ αυτόν το ισχυρότερο κάστρο του Αιγαίου, πανύψηλο, αγέρωχο κι απόρθητο..

Επίσης επεθύμησαν να τον καταλάβουν και να τον λεηλατήσουν οι αιμοβόροι Σαρακηνοί πειρατές, οι Ενετοί, ο τρομερός Σουλεϊμάν ο πολιορκητής, με τα τουρκικά ασκέρια του. Ακόμη όμως στον χορό του πόθου μπήκαν οι Ιταλοί, οι Γερμανοί, οι Γάλλοι, οι Άγγλοι.

Σήμερα αυτό το σμαραγδένιο νησί έγινε αντικείμενο σφοδρού πόθου και λόγω της γειτνίασης και της στρατηγικής θέσης, όσο τίποτε άλλο στον κόσμο, οι γείτονές μας Τούρκοι που θέλουν να το ενσωματώσουν στην επικράτειά τους.

Αυτός ο βράχος, αναφέρεται στις αμερικάνικες μυστικές υπηρεσίες ότι αποτελεί διακαή νοσταλγία της Τουρκίας για στρατιωτικές, αποβατικές ενέργειες, ως θύμα λυκοφιλίας της. Όμως η ψυχή του είναι γνήσια ελληνική. Αυτό το τελευταίο πόρισμα εκμεταλλεύτηκε συμβολικά, ο Γεώργιος Α. Παπανδρέου, το 2009 ως Πρωθυπουργός της Ελλάδας κήρυξε την εισδοχή της χώρας μας στο ΔΝΤ, λόγω υπερχρέους, αρχίζοντας από τότε πολιτικές ισχνής λιτότητας και αλλεπάλληλων υφέσεων στην οδό μιας σχεδόν ατέρμονης αθλιότητας του απονήρευτου, απράγμονος κι αδαούς ελληνικού λαού πολύ σημαντικό γεγονός.

Οι μαρτυρίες, προφορικές και γραπτές, τα τοπωνύμια κι οι διάσπαρτες επιγραφές, με ελληνικά ονόματα πραγμάτων, ζώων κι ανθρώπων, μαρτυρούν ανεξίτηλα κι αδιάψευστα, τίνος ήταν ανέκαθεν και σε ποιόν ανήκει τώρα, αναφαίρετα το νησί.

Κι αυτός ο βράχος είναι γεμάτος από εκκλησίες και ξωκλήσια Μαρτύρων της Πίστεως και της Πατρίδας που βγήκαν από την άδολη ψυχή των κατοίκων του. Ο Μητροπολιτικός Ναός των Αγίων Κωνσταντίνου κι Ελένης, ο Άγιος Γεώργιος του Λουκά, ο Άγιος Γεώργιος του Βουνού, ο Άγιος Σπυρίδωνας, η Αγία Παρασκευή, ο Άγιος Νικόλαος, η Παναγία η Παλαιοκαστρίτισσα, ο Άγιος Γεώργιος το φτωχουλάκι, όπως αποκαλούν οι θεοσεβείς κάτοικοι τη μικρότερη εκκλησιά, που είναι αφιερωμένη στον τροπαιοφόρο καβαλάρη Άγιο, και τόσα άλλα.

Και δίνεται πλουσιοπάροχα η δυνατότητα σ’ αυτή την ξέρα, να σεμνύνεται, γιατί στο πέρασμα των χρόνων, γέννησε άγιους, ήρωες και πολλούς πνευματικούς ανθρώπους. Γαλούχησε με Ελληνικά κι Ορθόδοξα Χριστιανικά νάματα, ιδεολογίες κι ιδανικά, μια πληθώρα δασκάλων του Γένους, όπως τον Εμμανουήλ Κισθήνιο, τον αξιόλογο δάσκαλο στο πρώτο Ελληνικό σχολείο, που ίδρυσε ο Κυβερνήτης μας Ιωάννης Καποδίστριας στην Τριπολιτσά.

Πρόκειται για ένα σχολείο που για πολλά χρόνια, αντί σκεπής του χρησιμοποιούνταν κλαδιά από ελαία, εξαιτίας των πενιχρών κονδυλίων, που ήταν ανεπαρκή, ακόμη και για την στοιχειώδη εξασφάλιση κι οριοθέτηση του κτηρίου. Όμως κατάφερε να αναδειχτεί σε πρότυπο, χάρη στο πνευματικό ανάστημα, το ζήλο και τις γνώσεις του εν λόγω δασκάλου του.

Κι αυτός ο βράχος δεν σταμάτησε ποτέ να δίνει απλόχερα αγωνιστές που παρείχαν το «παρών» σε κάθε στάδιο και στίβο της Ελλάδας. Οι κάτοικοί του δεν διστάζουν κάθε στιγμή να ρίχνονται στη φωτιά και προπαντός είχαν αναπόσπαστη συμμετοχή σε όλες τις επαναστατικές κινήσεις που ξέσπασαν το 1821.

Οι ενήλικοι άρρενες αγωνιστές, με τα όπλα τους παρατεταγμένα, έμειναν στο νησί κι έστειλαν τα γυναικόπαιδα στα πλησιόχωρα μέρη, ώστε αυτοί απερίσπαστοι να πολεμούν τον εχθρό. Τα καράβια τους διακρίνουν σε δυο κατηγορίες, τα παλαιά σαπιοκάραβα και τα καινούρια. Τα πρώτα μετατρέπουν σε πυρπολικά (μπουρλότα), ενώ τα άλλα χρησιμοποιούν για ανοικτή επίθεση στα πελάγη, εναντίον των Τούρκων.

Τα γυναικόπαιδα περνούν πολλά χρόνια στα ξένα, ανδρώνονται εκεί στα γειτονικά νησιά, όπου αποκτούν τι συνήθειες του οικείου τόπου, αλλά νοσταλγούν διαρκώς την ιδιαιτέρα τους πατρίδα, που την αναπολούν στα τραγούδια τους: «Επήγα εις την Κάρπαθον,/επήγα και στην Κάσο, καημένο Καστελλόριζο/και πού να σε ξεχάσω».

Το Καστελλόριζο δεν μπόρεσαν ούτε το έτος 1912 οι Ιταλοί να υποτάξουν, παρόλο που είχαν καταλάβει όλα τα Δωδεκάνησα. Με το ξέσπασμα των Βαλκανικών πολέμων, ο κραταιός ελληνικός στόλος χαρίζει τη λευτεριά σε όλα τα νησιά του Αιγαίου, τα οποία δεν βρίσκονταν υπό την ιταλική κατοχή, εκτός από το Καστελλόριζο.

Το επόμενο έτος 1913, οι κάτοικοι του προκειμένου νησιού πήραν τα όπλα κι επαναστάτησαν εναντίον των Τούρκων κατακτητών, με την βοήθεια ενός μικρού εκστρατευτικού σώματος Κρητών όμαιμων. Μετά την λυσσαλέα Ελληνική επίθεση, που την ενδυνάμωνε κι η ανδρεία των πολεμιστών, χωρίς σθεναρή αντίσταση, η πολυμελής τουρκική φρουρά, παραδίδεται κι η ελληνική σημαία κυματίζει, υψωμένη στο ψηλό κοντάρι.

Όμως η ελληνική Κυβέρνηση υπό την πίεση των «Μεγάλων Δυνάμεων», δηλώνει απρόθυμη κι ανέτοιμη κι ανέτοιμη, ευχερή κι έτοιμη πια λεία, να την εντάξει επίσημα, με μια απλή διοικητική πράξη, να την εντάξει στην ελληνική επικράτεια και να αποστείλει δημόσιες αρχές της.

Μέσα στα πλαίσια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, αυτό το νησί, συγκεκριμένα το 1915, καταλαμβάνεται με εχθρική απόβαση του λεγόμενου ως συμμαχικού (;) γαλλικού στόλου. Από τα κοντινά απέναντι μικρασιατικά παράλια, οι γερμανικές μαζί με τουρκικές πυροβολαρχίες, ανελέητα σφυροκοπούν το νησί.

Στην άμυνα του νησιού, βοήθησαν τους Γάλλους, με λίγα πεπαλαιωμένα λιανοντούφεκα, γεωργικά εργαλεία κι ότι άλλο διέθεταν ή εύρισκαν πρόχειρο στο φυσικό περιβάλλον, οι Έλληνες κάτοικοι του Καστελλόριζου.

Ακόμη και τα γυναικόπαιδα υπέλαβαν τον αγώνα ως εθνική ελληνική υπόθεση κι όχι γαλλική, αλλά μέσω των Γάλλων συνεπάγονταν ο συμμαχικός λογαριασμός και κατ’ επέκταση ελληνικός. Αυτά λοιπόν κουβαλούν τρόφιμα, πολεμοφόδια κι άλλα απαραίτητα για το στράτευμα και τη διεξαγωγή πολεμικών επιχειρήσεων.

Τόσο μεγάλος είναι ο θαυμασμός κι ο σεβασμός των Γάλλων για την γενναιότητα και τον ηρωισμό του συνόλου των κατοίκων σε όλες τις ηλικίες και τα δυο φύλα, ώστε απονέμουν τιμητικό δίπλωμα για το ήθος κι ανδρεία των νησιωτών. Αυτό διατηρείται ανέπαφο μέχρι σήμερα και μαρτυρεί το εξαιρετικό φρόνημα. Είναι μια ατράνταχτη απόδειξη της ποσοτικής και ποιοτικής προσφοράς των Ελλήνων στο συμμαχικό κοινό.

Αλλά τα επαινετικά επιφωνήματα κι οι ζητωκραυγές δεν είχαν μεγάλη διάρκεια και μαζί με την εκδήλωση άφατου ενθουσιασμό προς την ελληνική ηρωική ψυχή, κράτησαν μέχρι το 1921, οπότε το Καστελλόριζο παραχωρείται στους Ιταλού, κατόπιν γαλλοϊταλικής συμφωνίας κι έτσι έληξε η αίγλη του ελληνικού πόθου και της νοσταλγίας.

Οι Ιταλοί λοιπόν, καταδυναστεύουν τους Ορθόδοξους Έλληνες κατοίκους του, εξαναγκάζοντας κατά κάποιον τρόπο, πολλούς απ’ αυτούς να μεταναστεύσουν στην Αυστραλία, προκειμένου να γλιτώσουν από τα αντίποινα των φανατισμένων Καθολικών της Ιταλίας και να αναζητήσουν καλύτερη μοίρα.

Το 1940, με την κήρυξη του Β΄ Παγκόσμιου Πόλεμου, το εν λόγω νησί θ’ ανέβει το δικό του Γολγοθά. Για ένα σύντομο διάστημα, είτε από τις 13 Σεπτεμβρίου 1940, μέχρι τις 17 Οκτωβρίου του 1943, καταλαμβάνεται από τους άλλους επιστήθιους «Συμμάχους» μας Άγγλους και μετατρέπεται σε «σταθερό αεροπλανοφόρο», κέντρο του αγγλικού ανεφοδιασμού, κοντά στις μικρασιατικές ακτές.

Στις 17 Οκτωβρίου 1943 λήγει για το νησί, η αγγλική κατοχή, οπότε συγκεντρώνονται εδώ τα γερμανικά πυρά. Τότε ο Άγγλος διοικητής δεν διστάζει να διατάξει την εκκένωση του νησιού, όσο γίνεται πιο γρήγορα και σε κάθε περίπτωση, όχι πέρα από τις τρεις ώρες.

Οι νησιώτες λοιπόν για μεγαλύτερη ασφάλεια, σε πρώτη φάση, μεταφέρονται με λέμβους και ψαροκάικα στα απέναντι μικρασιατικά παράλια κι απ’ εκεί παίρνουν τον δρόμο της προσφυγιάς. Μεταφέρονται στην Κύπρο και στη συνέχεια στη Μέση Ανατολή, όπου συναντούν κι άλλους Έλληνες φυγάδες και μένουν για δυο χρόνια περίπου σε συμμαχικό στρατόπεδο συγκέντρωσης, ζώντας κάτω από ανθυγιεινές, άθλιες και δύσκολες συνθήκες, χωρίς την ύπαρξη στοιχειωδών υποδομών, αλλά στο ύπαιθρο, ή το πολύ κάτω από αντίσκηνα, μέσα σε άστατες και αφιλόξενες καιρικές συνθήκες, που φυσικά η θέρμανση θεωρούνταν μια απλησίαστη πολυτέλεια

Εάν επί τροχάδην, επιχειρήσουμε μια σύγκριση, με τους σημερινούς πρόσφυγες της Συρίας, παρατηρούμε ότι 1) η προσφυγή των Καστελλοριζωτών - προσφύγων σε γνώριμο περιβάλλον των Συμμάχων και 2) η ανώτερη κατασκευή των σημερινών καταλυμάτων συνεπάγονται τη διαφοροποίηση υπέρ των Σύρων, λαμβανομένης υπ’ όψη την τωρινή οικονομική κρίση της Ελλάδας, οπότε η προσφορά της εκ του υστερήματος, το δίλεπτο της χήρας, έχει μεγαλύτερη αξία, έναντι εκείνων που δίνουν εκ του περισσεύματος ή προσμένοντας ανταπόδοση ή κρίνοντας με υπολογισμό.

Οι πρόσφυγες αυτοί διατάσσονται, μετά από ευσύνοπτη διάρκεια, να επιστρέψουν στο νησί τους, όπου μια μεγάλη κι εκτεταμένη πυρκαγιά, που έκαιγε για πολλούς μήνες, αποτέφρωσε, κάνοντας στάχτη κι αποκαΐδια τα πάντα, ζωικό και φυτικό κι υλικό κόσμο.

Τώρα, όμως ήταν ελεύθεροι, πράγμα που προσέδινε σημασία και στα πολύ λίγα που περίσσευαν απ’ τον χαλασμό. Αποκτούσαν μετά από ανυπολόγιστες πίκρες και θυσίες, μια πανάκριβη και χρυσοπληρωμένη λευτεριά, που ποτίστηκε και με το ζεστό αίμα των παιδιών τους.

Περίπου 830 άτομα Καστελλορίζιων πολέμησαν γενναία στη Μέση Ανατολή, ενταγμένοι στην Ορεινή Ταξιαρχία ή πλαισιώνοντας τις τάξεις της RAF ή υπηρετώντας στο Σύνταγμα Δωδεκανησίων Εθελοντών. Απάρτισαν ομάδες κομάντος κι ειδικών κι επικίνδυνων αποστολών, ενώ κιόλας βοήθησαν στη συμμαχική αντικατασκοπεία και γενικά στη διεξαγωγή του πολέμου στο πλευρό των Συμμάχων, τους οποίους απέδειξαν περίτρανα ότι ξέρουν να τιμούν.

Όμως αν κι η προσφορά τους στον συμμαχικό παράγοντα αναγνωρίσθηκε ως ανεκτίμητη από εχθρούς και φίλους, εν τούτοις δεν έτυχαν καθόλου αρωγής και γύρισαν τέλος στο νησί τους, όπου δοκίμασαν την πιο σκληρή κι ακραία φτώχεια.

Μόνη τους παρηγοριά ήταν η λευτεριά που είχαν κερδίσει, έχοντας αναπεπταμένη να κυματίζει στον αέρα, η Γαλανόλευκη, περήφανη στο μικρό λιμάνι. Λες και περίμενε κι εκείνη μαζί τους την ενσωμάτωση αυτού του όμορφου νησιού στον κορμό της μητέρας Ελλάδας. Αυτή όμως θα σημείωνε μικρή, καθυστέρηση, μέχρι να ωριμάσει και θα έκανε θριαμβευτική την έλευσή της το 1947.

Σήμερα σ’ αυτόν τον όμορφο τόπο, βράχος ογκώδης, που λέγεται Καστελλόριζο, μετά από σημαντική φθορά που επέφερε η πάροδος του χρόνου στον πληθυσμό του νησιού, τον οποίο οι καταστροφές κυριολεκτικά αποδεκάτισαν. Έτσι έμειναν ακόμη μερικές εκατοντάδες ακρίτες, ξεχασμένοι από τους αρμόδιους.

Μένουν εκεί στα μεθόρια της Ελλάδας, ως θεματοφύλακες της εδαφικής ακεραιότητας του Κράτους μας. Αυτοί οι κάτοικοι είναι εξοικειωμένοι με τον καθημερινό κίνδυνο των τουρκικών μαχητικών που κάνουν κάποτε να τρίζουν τα παραθυρόφυλλα των σπιτιών τους, μαζί με τα φυλλοκάρδια της καρδιάς τους, που φτερουγίζουν κιόλας κι εξάπτουν και χαλκεύουν το φρόνημά τους.

Με όλες τις λυσσαλέες καταιγίδες που δέχονται καταπάνω τους, εκείνοι επιμένουν να μένουν εκεί αγέρωχοι φυλάγοντας Θερμοπύλες, αποτελώντας δηλαδή την τιμητική εμπροσθοφυλακή της προσφιλούς μας Πατρίδας, σ’ αυτό το πιο το προχωρημένο φυλάκιο προς τα ανατολικά. Δεν πτοούνται, καθώς αποτελούν τους ηρωικούς μαχητές της πρώτης γραμμής που υπερασπίζονται τα ιερά κι όσια της Φυλής μας.