Γράφει ο Ηλίας Αθ. Καραθάνος

Μετά από το χειμερινό ηλιοστάσιο της 21ης Δεκεμβρίου, αρχίζει η ημέρα να μεγαλώνει εις βάρος της νύχτας που ισόποσα μικραίνει. Τότε μπαίνει ο χειμώνας, ενώ οι αντίστοιχες τιμές της διάρκειας ημέρας και νύχτας είναι 9 και 15 σε ώρες. Οι ρυθμοί της ημερησίας μεταβολής, πάντα σε κάθε χρονολογική περίοδο λόγω της ετήσιας κίνησης του, ηλίου γύρω από την ελλειψοειδή τροχιά του, είναι 1΄ το πρωί κι 1΄το βράδυ, κατά μέσο όρο. Δηλαδή οι αυξομειώσεις αυτές συνολικά το 24ωρο ανέρχονται σε 2΄αύξησης ή μείωσης, αντίστοιχα. Την παραπάνω ημερομηνία, ήτοι 21η Δεκεμβρίου, έχουμε την πιο μικρή ημέρα και αντιστρόφως ανάλογα, την πιο μεγάλη νύχτα του έτους.

Η επόμενη σημαντική καμπή σ’ αυτή την τροχοδρόμηση του ήλιου είναι η 21η Μαρτίου, οπότε έχουμε την εαρινή ισημερία. Η ονομασία αυτή της ημερομηνίας προέκυψε από δύο λόγους, αφενός γιατί τότε εισερχόμαστε στην άνοιξη κι αφετέρου γιατί η ημέρα τότε είναι ίση με την νύκτα, ενώ συνεχίζεται η ανοδική πορεία της ημέρας, όπως αναφέρεται στην προηγούμενη παράγραφο. Έτσι από τις 22 Μαρτίου η ημέρα υπερτερεί σε διάρκεια από τη νύκτα.

Αυτή η άνοδος της ημέρας εις βάρος της νύκτας κατά 2΄σταματά στις 21 Ιουνίου, οπότε έχουμε το θερινό ηλιοστάσιο, Τότε είναι το αποκορύφωμα της ημέρας με την ανώτερη τιμή της διάρκειάς της, 15 ώρες με το αντίστοιχο ναδίρ της νύκτας, σε 9 ώρες. Απ’ αυτή την ημερομηνία αρχίζει η αντίστροφη μεταβολή, ημέρας, νύκτας, με μείωση της ημέρας κι ισόποση αύξηση της νύκτας. Αυτή την ημερομηνία εισερχόμαστε επίσημα στο καλοκαίρι

Τέλος η τελευταία (τέταρτη) ημερομηνία (23 Σεπτεμβρίου-φθινοπωρινή ισημερία) σημειώνει την έναρξη της τέταρτης εποχής του χρόνου, του φθινοπώρου. Αυτή η ημερομηνία έχει ίση ημέρα και νύκτα (12 ώρες και 12 ώρες) και γι’ αυτό αποκαλείται ισημερία. Κατόπιν η νύκτα διαρκώς μικραίνει κατά 2΄ ημερησίως περίπου κάθε 24ωρο, μέχρι της 21ης Δεκεμβρίου, οπότε πάλι ξεκινά η ίδια μέτρηση για το επόμενο έτος.

Αυτές οι διακυμάνσεις που περιγράφονται στα προηγούμενα αφορούν την εύκρατη ζώνη της γης, που είναι η πιο πολυπληθής, ο αριθμός των Χριστιανών γενικά, υπερτερεί συντριπτικά, είναι προηγμένη ως προς την πρόοδο και τα επιτεύγματα της φιλοσοφίας, των επιστημών, των τεχνών και του σύγχρονου πολιτισμού, με το ιδεολογικό, διανοητικό και πνευματικό επίπεδο να είναι πιο αναπτυγμένο.

Οι θερμοκρασιακές και οι χρονικές εναλλαγές, λοιπόν, που παρατηρούνται στην εύκρατη ζώνη, αντίθετα με την μονοτονία που επικρατεί στις τρεις άλλες (διακεκαυμένη ή τροπική, βόρειος πόλος και νότιος πόλος), χαρίζουν ποικιλία, αλλαγή συνθηκών προβληματισμούς, ερεθίσματα και χαρά, δώρα της θείας Πρόνοιας Η ψυχολογική μας ευφορία οφείλεται στα πιο πάνω στοιχεία, τα οποία επιδρούν στην ψυχοσύνθεσή μας ευνοϊκά, ώστε να γινόμαστε παραγωγικοί και δημιουργικοί, αξιοποιώντας όσα δεδομένα ρινών ευθυμίας γι’ αυτόν που δοκιμάζεται κι αναξιοπαθεί. Έτσι αυτός μπορεί να αναφωνεί στον Θεό, «ως εμεγαλύνθη τα έργα Σου, Κύριε, πάντα εν σοφία Εποίησας».

Για να μας διακατέχει αισιοδοξία για ένα καλύτερο αύριο, αφετηρία έχουμε αφενός την αμέριστη πατρική αγάπη, στοργή και τρυφερότητα του Δημιουργού μας Ουράνιου Πατέρα μας κι αφετέρου την λογική που απορρέει από την πνευματική - ψυχική μας υπόσταση, σε μια ψυχοσωματική ένωση, με την εξαγωγή συμπεράσματος για φυσική κανονικότητα κάθε χρόνο, πράγμα που συμβαίνει και στην προκειμένη περίπτωση των τεσσάρων εποχών, όπως έγινε παραδειγματική μνεία στα προηγούμενα.

Σε μερικούς μήνες λοιπόν, όλα θα λάμπουν γύρω μας στον φυσικό κόσμο του περιβάλλοντος χώρου, φορτωμένα ομορφιά. Τότε οι στίχοι του εξαιρετικού ποιητή Σίλλερ απαγγέλλονται και πάλι μέσα στο στοχασμό, σαν πανανθρώπινο αίτημα: «Αναζητώ τη χαρά, πότε δω, πότε εκεί./Πέστε μου, αλήθεις, πού κατοικεί;».

Ίσως στη σύγχρονη εποχή μας το έλλειμμα της χαράς, γίνεται πιο εξόφθαλμο, αλλά κι επιτακτικό συνάμα. Η απορία μας της κραυγαλέας έλλειψης συντρέχει με την πραγματικότητα των δύσκολων σημερινών καιρών μας, οπότε εύλογα διερωτώμαστε, αν μπορεί ν’ αποκτηθεί η χαρά.

Η ειρήνη κι η χαρά στην ψυχή φύονται μαζί σαν παρόμοιες καταστάσεις εσωτερικού χώρου. Πρόκειται για έπαθλα σε αντίστοιχα αγωνίσματα, με τα οποία επιβραβεύει ο Κύριος τους νικητές Βέβαια κάθε στιγμή ελλοχεύει ο κίνδυνος σκαμπανεβάσματος, διατάραξης κι οπισθοδρόμησης και γι’ αυτό χρειάζεται περιφρούρηση κι επαγρύπνηση πάντα.

Μιλούμε για χαρακτηριστικό γνώρισμα μιας προσωπικότητας, που κατακτιέται από τον άνθρωπο, σαν αποτέλεσμα σύμπραξης αυτού του φορέα και του Δότη Θεού, από Τον οποίο απαιτείται όχι μόνον η συγκατάθεση, αλλά κι η ευλογία Του και τουλάχιστον η συναίνεσή Του. Γι’ αυτό και τα δύο αυτά, αν κατ’ αυτόν τον τρόπο στερεωθούν πάνω μας, παίρνουν την χροιά της μονιμότητας κι όχι την ιδιότητα του περαστικού σκιρτήματος ψυχής.

Η χαρά είναι πανανθρώπινο αίτημα, σήμερα μάλιστα εν ανεπαρκεία στον καιρό της πολυπλοκότητας, της διαπλοκής, της αυξημένης τεχνοκρατίας, της ρουσφετολογίας, της παραπλάνησης, διαστροφής, ανηθικότητας κι αθεΐας. Πρόκειται για αγαθό πνευματικής επιδίωξης - ξανατονίζεται χάρη έμφασης - όλων των ανθρώπων σ’ όλους τους καιρούς.

Σε αντίθεση από τη λύπη, τη θλίψη και τον «πόνο», η χαρά έχει σχέση με την γαλήνη και τη νηνεμία, είναι ευφροσύνη, ενθουσιασμός, ισορροπία, συμφωνία, κανονικότητα, ευχάριστη συναισθηματική κατάσταση. Όταν κάποιος αντιμετωπίζει οτιδήποτε του προκαλεί ευχαρίστηση,, τότε η χαρά του, παίρνει τη μορφή τέρψης, ικανοποίησης κι αγαλλίασης, ενθουσιασμού, ευχάριστης συναισθηματικής κατάστασης, ευφροσύνη.

Πολλές φορές αυτή ταυτίζεται με την ευτυχία και την ευδαιμονία, ενώ πάντα στις αληθινές διαστάσεις της κρίνεται αντικειμενικά με το μειδίαμα της Τζοκόντα στα χείλη κι ακούσιο μορφασμό στο πρόσωπο, με το άγγιγμα της Θείας Χάρης, που δεν αντιγράφεται, ούτε προσποιείται,, ούτε μιμείται, ούτε υποκρίνεται

Στις μέρες μας, επειδή ολοένα και περισσότερο χάνεται η χαρά απ’ την κοινωνία, γι’ αυτό μπορούμε να πούμε με ακράδαντη πεποίθηση και σύμφωνα με τις αταλάντευτες επιταγές της θεολογικής, παιδαγωγικής και ψυχολογικής επιστήμης, ότι ζητείται αυτή επειγόντως. Για να γίνει κτήμα μας χρειάζεται να μας διακατέχει η αθωότητα, η αγνότητα, ο μη υπολογισμός κι ανιδιοτέλεια των παιδιών, καθώς πίσω από το τρανταχτό νεανικό γέλιο τους που ξεχειλίζει ζωντάνια κι ικμάδα, συχνά κρύβεται αναζήτηση για ειρήνη κι αληθινή χαρά.

Μια παραδειγματική τεκμηρίωση σ’ αυτά δίνει το γεγονός κατά το οποίο, οι μαθητές του Δημοτικού σχολείου της Νεράιδας παλαιότερα, μεταξύ αυτών κι εγώ μικρό παιδί τότε, μόλις σχολάγαμε, συναντώντας στους δρόμους του χωριού κάποιους χωριανούς, αυθόρμητα απευθύναμε τον χαιρετισμό μας, με εκφραστικότητα, ανοικτή καρδιά κι οικειότητα: «Καλημέρα ή Καλησπέρα (ανάλογα)» με δυνατή φωνή, ώστε να αντηχεί στο φυσικό περιβάλλον και να μην δημιουργούνται τύποι κρυψίνοι, αναληθείς κι άτολμοι.

Πραγματικά, είναι ένα πανανθρώπινο αίτημα κι αναζήτησή της, μακριά από τον Χριστό, που αποβαίνει μάταιη υπόθεση για την απόκτηση ενός διαρκούς γνωρίσματος του χαρακτήρα, παρά μόνον ενός πρόσκαιρου, Στην περίπτωση που θα ξεπεράσουμε τον συρμό της αθεΐας η προσπάθειά μας θα είναι καρποφόρα κι αποδοτική.

Οι ειδήσεις από όλο τον κόσμο, καθημερινά συμπνίγουν την ευαίσθητη ανθρώπινη καρδιά, ώστε μόνη διέξοδος προβάλλει η πολυπόθητη χαρά, μολονότι αυτές συναγωνίζονται για να την διώξουν. Πόλεμοι, σκοτωμοί, εγκατάλειψη πατρίδων, πρόσφυγες, ορφάνια, καμένες περιουσίες βομβαρδισμένες υποδομές πόλεων, φωτιές ία

Όλα αυτά τα γεγονότα είναι φυσικό να λιγοστεύουν τη χαρά, σ’ έναν κόσμο απαράκλητο και σκληρό, που περιμένει μια αλλαγή, η οποία θα προέλθει από την διττή αγάπη του ανθρώπου προς τον Θεό και τον συνάνθρωπο, εν είδει κοινωνικής αλληλεγγύης. Δυστυχώς ζούμε μέσα σε μια ατμόσφαιρα κοινωνικής αναλγησίας, ανηθικότητας και πνευματικής παρακμής.

Αυτές οι απάνθρωπες καταστάσεις άδειασαν τις καρδιές μας από την ειρήνη και τη χαρά, καθώς όπως φαίνεται δεν τις γεμίζουν οι πολύκροτες διασκεδάσεις στα κοσμικά κέντρα, τα ταξίδια σ’ όλο τον κόσμο, ο πλεονασμός των υλικών αγαθών, οι σωματικές ηδονές, η ψυχαγωγία σε υλόφρονες βάσεις.

Το κενό που αφήνει η απουσία της χαράς, ολοένα μεγαλώνει το χάσμα που τη χωρίζει ως συγκρότηση της προσωπικότητας, από την αταξία κι ακαταστασία σκέψεων, ιδεών κι εννοιών καθώς η έλλειψη αυτή φανερώνεται εναγώνια, σαν υπέρβαση ενός θέματος ηθικής τάξεως, όπως σημειώνεται και στο παραπάνω ποίημα του Σίλλερ, με το οποίο σαν να ακούει κανείς την ανθρώπινη καρδιά να κτυπά.

Συχνά όμως ο άπειρος άνθρωπος διερωτάται, αν μπορεί να ξεφύγει κανείς από το διαβρωτικό άγχος, τη στιγμή που κρίσιμα υπαρξιακά θέματα για το τώρα και το αύριο κατακλύζουν τη σκέψη μας και μας προβληματίζουν βασανιστικά. Στην απορία αυτή απαντάει θετικά ερωτώντας ο άγιος Συμεών ο νέος θεολόγος: Και η Χάρη τι κάνει; Κι ο Αλέξανδρος Σμέμαν σημειώνει καταφατικά: «Δεν είναι δυνατόν ένας άνθρωπος να έχει γευθεί την εμπειρία του Θεού, έστω κι ελάχιστα, και να μην έχει χαρά, μέσα στην ύπαρξή του».

Και το πρόβλημα χαρά, τελικά είναι αγωνιστικό, δηλαδή προϋποθέτει πνευματικό αγώνα, του οποίου είναι αποτέλεσμα. Δεν αναφέρεται σε εξεζητημένα πεδία, αλλά αποτελεί πάλη καθημερινής ζωής, ώστε να κάνει κανείς σωστά το καθήκον με απέραντη αφοσίωση. Λοιπόν καταλήξαμε ότι η χαρά είναι παγκόσμια αναζήτηση, αγώνισμα και χάρισμα.

Ένα πλήρωμα βαθιάς χαράς φέρνει η ήρεμη κι ήσυχη συνείδηση, η εσωτερική τακτοποίηση κι ικανοποίηση των απαιτήσεων, οι οποίες γι’ αυτό πρέπει να είναι περιορισμένες στις απολύτως αναγκαίες. Η μονιμότερη μορφή της χαράς, είναι όταν γεμίζει η ψυχή με την ειρήνη του Θεού. Αποτελεί το ουράνιο δώρο, το οποίο έφερε ο Χριστός στη γη νε την Ενανθρώπησή Του κι εδραίωσε με την Ανάστασή Του. Παράλληλα με τον θρίαμβό Του, μας συνέστησε: «Χαίρετε, πάντοτε χαίρετε!

Κάθε πονεμένος, με τη συνάντηση μαζί της καταλάγιαζε τον πόνο του. Κανένας δεν υπήρξε, που να έλθει σε επικοινωνία μαζί της και να μην γίνεται καλύτερος.