Η Ευρώπη δεν αντιδρά δυναμικά ενώ απειλούνται τα σύνορά της

Γράφει, αναλύει και σχολιάζει ο Νίκος Κέφης *

Τον περασμένο Σεπτέμβριο συμπληρώθηκαν (96) χρόνια από την Μικρασιατική καταστροφή. Μια καταστροφή που οφείλεται σε τεράστια λάθη της τότε πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας και στα οποία θα αναφερθούμε σήμερα. Εύκολα μπορεί να αναρωτηθεί κάποιος και να πει τι σχέση έχουν αυτά σήμερα, χωρίς φυσικά να λαμβάνει υπ’ όψιν του ότι η Τουρκία απειλεί και πάλι σήμερα ευθέως την εθνική ακεραιότητα της χώρας μας και έτσι τα όποια λάθη του παρελθόντος πρέπει να μας διδάσκουν σήμερα ώστε ποτέ να μην επαναληφθούν.

Στη μικρασιατική καταστροφή έρχονται να προστεθούν και τα τραγικά γεγονότα του Σεπτεμβρίου του 1955 στην Κωνσταντινούπολη, για τα οποία θα αναφερθούμε άλλη φορά. Δεν ήταν μια σπασμωδική ενέργεια δήθεν «αγανακτισμένων» Τούρκων πολιτών κατά του ελληνισμού όπως υποστηρίζει η Άγκυρα μέχρι σήμερα, αλλά ένα καλοσχεδιασμένο γεγονός με ένα και μοναδικό σκοπό και στόχο: το ξερίζωμα των Ρωμιών της Κωνσταντινούπολης, στόχος που επιτεύχθηκε χάρη στην ανεπάρκεια και την έλλειψη αντίδρασης των Ελληνικών Κυβερνήσεων. Επί του θέματος αυτού θα επανέλθομεν.

Πρωταγωνιστής από πλευράς Τουρκίας στην Μικρασιατική Καταστροφή ήταν ο ιδρυτής του σύγχρονου Τουρκικού Κράτους Μουσταφά ΚΕΜΑΛ.

Πριν αναφερθούμε επιγραμματικά στις αιτίες της Μικρασιατικής Καταστροφής, θα περιγράψουμε σε λίγες γραμμές τις συνθήκες κάτω από τις οποίες ο Μουσταφά ΚΕΜΑΛ κατέλαβε ουσιαστικά την εξουσία του τότε τουρκικού κράτους.

O σουλτάνος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, Μωάμεθ ΣΤ’ Βαχιντεντίν, ανέβηκε στον θρόνο το 1918, σε μια εποχή που η αυτοκρατορία διαλυόταν. Όντας πολιτικά ανίσχυρος, υποχρεώθηκε να υποταχθεί στις θελήσεις των νικητών της Αντάντ, αποδεχόμενος τη Συμμαχική κατοχή της Κωνσταντινούπολης και την ευνοϊκή για την Ελλάδα, Συνθήκη των Σεβρών, τον Αύγουστο του 1920, αντιτασσόμενος ταυτόχρονα στο εθνικιστικό κίνημα του Μουσταφά Κεμάλ. Ο ήρωας, όμως, των Τούρκων στον πόλεμο κατά των Ιταλών στην Βόρεια Λιβύη το 1911, κατά των Βουλγάρων το 1913 και κατά των Αγγλογάλλων ως διοικητής των Οθωμανικών δυνάμεων στην Καλλίπολη το 1915, Μουσταφά Κεμάλ, είχε άλλη άποψη.

Τον Μάιο του 1919, ο Μουσταφά Κεμάλ, εγκατέλειψε την ιδιότητα του γενικού στρατιωτικού διοικητή των Ανατολικών επαρχιών και φτάνοντας στην Σαμψούντα αναδείχθηκε σε οργανωτή και ηγέτη της αντίστασης σε όλα όσα επεδίωκαν οι ευρωπαϊκές δυνάμεις, συνεργαζόμενος για τον σκοπό αυτόν με τους Αλή Σεμπεσού και τον Καζίμ Καραμπεκίρ. Η κατοχή της Σμύρνης από τα Ελληνικά στρατεύματα είχε ήδη αρχίσει. Τον Ιούλιο του ίδιου έτους, στο «Εθνικό Συνέδριο» στο Ερζερούμ, καθορίσθηκαν οι αρχές του Εθνικού Συμβούνου «η Τουρκία για τους Τούρκους» και το πρόγραμμα του αγώνα των εθνικιστών. Από τότε ο Κεμάλ άρχισε να ισχυροποιεί συνεχώς το στρατό του, παρόλο που η Πύλη, ύστερα από πίεση των Συμμάχων που είχαν καταλάβει την Κωνσταντινούπολη, είχε κηρύξει «ιερό πόλεμο» κατά των εθνικιστών καταδικάζοντας αυτόν σε θάνατο.

Ο Μουσταφά Κεμάλ, έχοντας αναμφισβήτητα σημαντικές στρατιωτικές και πολιτικές ικανότητες, εκμεταλλεύθηκε στο έπακρο της πολιτικές συγκυρίες και τις αντιθέσεις των Συμμάχων μεταξύ τους, προς όφελος της χώρας του. Όσον αφορά την ελληνική πλευρά, τα αίτια της ήττα του ελληνικού εκστρατευτικού Σώματος στην Μικρά Ασία από τις κεμαλικές στρατιωτικές δυνάμεις μπορούν να συνοψιστούν ως εξής: α) στην εξάντληση των οικονομικών αποθεμάτων του ελληνικού κράτους (μείωση παντός είδους εφοδίων, τροφής, ιματισμού, υπόδησης κ.λ.π.), αφού η Ελλάδα από το 1912 βρισκόταν σε εμπόλεμη κατάσταση, β) στον συγκεντρωτικό τρόπο διοίκησης του στρατεύματος (εκτεταμένα μέτωπα, κακές και αρχές επικοινωνίες, δράση ανταρτών, πολυάριθμο εχθρικό ιππικό και ο τρόπος διοικήσεως του αρχιστρατήγου Χατζηανέστη, μετά τον Νοέμβριου του 1920, που βρέθηκε να διοικεί από την Σμύρνη, δηλαδή από απόσταση περίπου 600 χλμ. Τρεις αυτοτελείς σχηματισμούς οι οποίοι δεν είχαν το δικαίωμα - δυνατότητα ανάπτυξης πρωτοβουλιών), γ) στη διχόνοια (η διαμάχη μεταξύ βασιλιά Κωνσταντίνου Α’ και Βενιζέλου με όλα τα συνακόλουθα στις τάξεις του ελληνικού στρατού), δ) στις εκλογές της 1ης Νοεμβρίου 1920 (η επιστροφή του Κωνσταντίνου ήταν το πρόσχημα για τις Μεγάλες Δυνάμεις να μην επικυρώσουν την Συνθήκη των Σερβών), ε) στην απομάκρυνση εμπείρων αξιωματικών από το ελληνικό στράτευμα (ήταν το αποτέλεσμα των εκλογών όπου αντικατεστάθησαν οι Παρασκευόπουλος, Πάγκαλος, Οθωναίος, Λαμπράκης, Νίδερ, Μαυρομιχάλης, Ιωάννου, Κονδύλης και άλλοι έμπειροι διοικητές Σωμάτων, Μεραρχιών και Συνταγμάτων). Μόνο ο Πλαστήρας, παρά του ότι ήταν βενιζελικός, παράμεινε κατόπιν ουσιαστικής ανταρσίας των ευζώνων του 5/42 Συντάγματος, στ) στην χαλάρωση της πειθαρχίας (το αναξιοκρατικό σύστημα προαγωγών μετά τον Νοέμβριο του 1920, με τη συνακόλουθη διαφθορά και τον συγκεντρωτισμό οδήγησαν στο φαινόμενο αδειούχων που δεν επέστρεφαν και σε χιλιάδες λιποταξίες, αφού η ψυχική επαφή των στρατιωτών με τους αξιωματικούς είχε διαρραγεί), ζ) στην απουσία μικρασιατών από το στράτευμα (η συμμετοχή τους υπήρξε σχεδόν μηδαμινή, με αποτέλεσμα να καλλιεργείται η δυσαρέσκεια των Ελλήνων στρατιωτών των προερχόμενων από την Μητρόπολη), η) στην αναδημιουργία του οθωμανικού (κεμαλικού) στρατού (σ’ αυτό βοήθησε και η απελευθέρωση από τους Άγγλους έμπειρων αξιωματικών, τον Οκτώβριο του 1921, που κρατούντο στη Μάλτα και είχαν συλληφθεί κατά τον Α’ Παγκόσμιο πόλεμο, θ) στον καλό ανεφοδιασμό των μονάδων του κεμαλικού στρατού (νέοι οδοί και σιδηροδρομικές γραμμές κατασκευάσθηκαν για τον σκοπό αυτόν), ι) σε λάθη ελληνικής στρατηγικής (επί παραδείγματι, λάθος επιθετική αναγνώριση για την διαπίστωση εχθρικών δυνατοτήτων στην περιοχή Εσκή Σεχίρ τον Δεκέμβριο του 1920, με αποτέλεσμα την αποστολή περιορισμένων δυνάμεων από το Ελληνικό Στρατηγείο στην κρισιμότερη φάση του πολέμου. Και πάλι στο Εσκή Σεχίρ (εν γνώσει του ότι οι κεμαλικοί διαθέτουν σημαντική ισχύ τον Μάρτιο του 1921), η μη τήρηση εφεδρικών δυνάμεων, οπότε δίνονταν στον εχθρό η ευκαιρία να διακόπτει την επαφή κατά την βούληση και να μην καταδιώκεται. Επίσης, η διατήρηση από τις ελληνικές στρατιωτικές δυνάμεις ενός τεράστιου μετώπου 700 χλμ. την άνοιξη του 1922 κ.λπ., ια) στην αλλαγή της γαλλικής πολιτικής (τα συμφέροντα της Γαλλίας στην Κιλικία ήταν οικονομικά, οπότε έγινε συμβιβασμός με τις κεμαλικές δυνάμεις), ιβ) στη στάση της Ιταλίας (η Ιταλία είχε εξαρχής αρνητική στάση απέναντι στις ελληνικές διεκδικήσεις, έτσι, όπως και η Γαλλία, υπέγραψε μυστικές συμφωνίες οικονομικής συνεργασίας με τους κεμαλικούς), ιγ) στην προσέγγιση του Κεμάλ με το σοβιετικό καθεστώς, ως αποτέλεσμα της Οκτωβριανής Επανάστασης, συμφωνήθηκε η σοβιετική οικονομοτεχνική στρατιωτική βοήθεια προς τις αντάρτικες δυνάμεις του Κεμάλ), ιδ) στα συμφέροντα της Αγγλίας (για την Αγγλία που τα συμφέροντά της ήταν εδαφικά και αφορούσαν κυρίως τα «Στενά», δεν υπήρχαν περιθώρια συμβιβασμού με τον Κεμάλ. Παρά του ότι η Αγγλία χρησιμοποίησε τον «πρόθυμο» ελληνικό στρατό για να εξυπηρετήσει τα συμφέροντά της, στο τέλος αναγκάστηκε να αποσυρθεί λόγω μη επαρκών στρατιωτικών της δυνάμεων και να αφήσει τις ελληνικές δυνάμεις ακάλυπτες).

Η γενική κεμαλική επίθεση κατά των ελληνικών στρατιωτικών δυνάμεων εκδηλώθηκε στις 13 Αυγούστου του 1922 και σε ένα δεκαπενθήμερο τα υπολείμματα της ελληνικής στρατιάς είχαν αναχωρήσει με πλοία από τη Σμύρνη, ενώ η πρωτεύουσα της Ιωνίας φλεγόταν. Χιλιάδες Έλληνες άμαχοι σκοτώθηκαν, γυναίκες βιάσθηκαν, κακοποιήθηκαν και ταπεινώθηκαν, εκατοντάδες χιλιάδες έφυγαν με κάθε μέσο για τα νησιά του Αιγαίου και τον Πειραιά. Η Σμύρνη κάηκε, η Ιωνία χάθηκε για πάντα.

Βιβλιογραφία

1. Διπλωματική επισκόπηση των γεγονότων από το 1917 στο 1922. Μελέτη του υποφαινόμενου.

2. Η εκστρατεία στη Μικρά Ασία - εκδόσεις Ιστορίες Στρατού.

3. Ο Οθωμανικός Στρατός 1919 - 1922. Μελέτη Χρήστου Κονταρίδη Αντιστράτηγου ΕΛ.ΑΣ.

4. Δημοσίευμα Χρήστου Κονταρίδη στην εφημερίδα ΓΝΩΜΗ.

* Ο Νίκος Κέφης είναι πρώην δήμαρχος, υποστράτηγος ΕΛΑΣ εα, νομικός, ειδικός πολιτικός αναλυτής σπουδάσας σε ΗΠΑ και Γερμανία, απόφοιτος Σχολής Εθνικής Αμύνης