Γράφει ο Ηλίας Αθ. Καραθάνος

Πρόκειται για ένα νησί, που είναι σκέτη ζωγραφιά μές στον μαγευτικό Βόσπορο, απέναντι από το αρχαίο Βυζάντιο, αποικία των Μεγαρέων και την νεότερη Κωνσταντινούπολη, χιλιετής πρωτεύουσα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Στο παρόν σημείωμα, αναφερόμαστε τον Απρίλιο του 1453, οπότε η αράδα του ναυάρχου Μπαλτάογλου πολιορκούσε το ως άνω εξωτικό και πανέμορφο νησί.

Η μικρή φρουρά της, οχυρωμένη στο εσωτερικό ενός πύργου που της έδινε κάποια ασφάλεια, απ’ το κάστρο του νησιού, αγωνιζόταν με σθένος, έχοντας να αντιπαλέψει μ’ έναν πανίσχυρο στόλο. Κι η πάλη δεν χαλιναγωγούσε την έντασή της, παρά μόνον τη στιγμή που ο πανούργος ναύαρχος έβγαλε διαταγή ν’ ανάψει πελώρια φωτιά, της οποίας οι θεόρατες φλόγες, θα ξεπερνούσαν εμφανώς το ύψος των επάλξεων, οπότε δεν μπορούσε να ξεφύγει κανένας φρουρός από τους αμυνόμενους.

Ο παραπάνω αναφερόμενος διεστραμμένος ναύαρχος και πέρα κάθε ηθικής της προσωπικότητάς του κι υπευθυνότητας που αναλογεί στο αξίωμα και τη θέση του αδίστακτα διατάζει ότι όλοι οι κάτοικοι του νησιού να συρθούν χειροπόδαρα δεμένοι στα σκλαβοπάζαρα της Ανατολής, γιατί όλοι ανεξαιρέτως, με όποιον πρόσφορο τρόπο έκρινε ο καθένας τους, βοηθούσαν τους λιγοστούς υπερασπιστές του πατρίου εδάφους, αφού παρέβλεπε ότι κι αυτοί οι νησιώτες ήταν ομοεθνείς των πολεμιστών κι ενταγμένοι στον ίδιο σκοπό με τους στρατευμένους, δηλαδή της υπεράσπισης της πατρίδας.

Όμως, τη θέση των κατοίκων της, δεν θα την έπαιρναν Μωαμεθανοί, αλλά στην Πρίγκηπο μεταφέρθηκαν ως μέτοικοι Χριστιανοί, απόγονοι γηγενών Ελλήνων από την ενδοχώρα της αχανούς Τουρκίας και κυρίως άλλοι γνήσιοι Έλληνες από τα παράλια του Ευξείνου Πόντου, της αρχαιοελληνικής Κοχλίδας Βασιλείου του Ιάσωνα με το Χρυσόμαλλο δέρας. Σ’ αυτούς που απέμειναν από το γιαταγάνι των αγροίκων Τούρκων, οι οποίοι δεν μαντρώνονται από την εξημερωτική πλευρά του πολιτισμού, ο οποίος δεν προσεγγίζει τη ζούγκλα τους, δόθηκαν από την Μεγάλη Πύλη, σχετικές ελευθερίες

Η εν λόγω επάνδρωση του νησιού αυτού γινόταν στα πλαίσια ενός μελλοντικού και μακροχρόνιου κακόγουστου σχεδίου, που ήθελε συγκεντρωμένους τους Έλληνες για μια πιο ευχερή διευθέτηση και κατάπνιξη στο αίμα κάποιας αναταραχής τους ή θαρραλέας απαίτησης που αντιβαίνει πιθανόν τους παράλογους τουρκικούς, εθνικούς σκοπούς. Δηλαδή, αυτό το τουρκικό εγχείρημα αποβλέπει στην εθνική εκκαθάριση, καθώς η Τουρκία αποτελείται από μωσαϊκό εθνοτήτων. Έτσι κατ’ αυτόν τον τρόπο, μια νέα σελίδα θ’ άρχιζε για τον Ελληνισμό της Πριγκήπου.

Το περί ου γίνεται ο λόγος, περικαλλές και σμαραγδένιο νησί που δεσπόζει στα Στενά του Βοσπόρου, είναι το πιο μεγάλο σε έκταση και πληθυσμό, από ένα σύμπλεγμα γειτονικών νησίδων. Αυτά τα νησιά της συστάδας έχουν επίκαιρη θέση, ρυθμίζουν την είσοδο της αφιλόξενης Μαύρης Θάλασσας στο ανοικτό Αιγαίο Πέλαγος, είναι εννέα στον αριθμό, έλκουν το όνομά τους, πριγκηποννήσια, από την Πρίγκηπο.

Κατά την κοινώς, συντριπτικά επικρατούσα άποψη, το όνομά τους αρύεται από το γεγονός ότι πάντα αποτελούσαν έναν συνηθισμένο τόπο εξορίας για εξέχοντα κι επιφανή πρόσωπα του πολιτικού προσκήνιου, αυτοκράτορες, βασίλισσες, πρίγκηπες, αυλικούς και γενικά βυζαντινούς αξιωματούχους.

Ο Ορθόδοξος Επίσκοπος της Μεγάλης Αρμενίας Ναρσής Α΄, η αυτοκράτειρα Ειρήνη η Αθηναία, ο Θεόδωρος Στουδίτης, η αυτοκράτειρα Ζωή, η Άννα Δαλαουνή, ήταν ενδεικτικά ορισμένα τυπικά παραδείγματα, που ο επώδυνος δρόμος της εξορίας τους έφερε στην απομονωμένη, αλλά μαγευτική Πρίγκηπο.

Στα Πριγκηπόννησα σπάνιζε η ημισέληνος και το σελτζουκικό ή μωαμεθανικό φέσι, έπνεε άνεμος ελευθερίας κι αναδυόταν παντού βυζαντινό και ρωμαίικο άρωμα.. Διάσπαρτοι Ιεροί Ναοί, ενοριακοί και Ξωκκλήσια, Μοναστήρια, Ασκηταριά, έδεναν αρμονικά με το υπέροχο τοπίο, μαρτυρώντας μια ανθισμένη ελληνικότητα.

Εντυπωσιασμένοι στο έπακρο, κυριολεκτικά θαμπωμένοι οι Τούρκοι, από το πλήθος των μοναχών κι ασκητών, που υπήρχε σ’ αυτά τα νησάκια, οι οποίοι κιόλας διαδραμάτιζαν αποκρουστικό ρόλο για την μετοίκησή τος εκεί, πράγμα που τους καθησύχαζε κιόλας για τον συντηρητικό τος χαρακτήρα, που απέτρεπε τις αναταραχές. Γι’ αυτό τους απέδωσαν το προσωνύμιο «Παπαδονήσια».

Η Πρίγκηπος είχε εξωτική ομορφιά κι ήταν άρρηκτα συνδεδεμένο με την ενεργό ζωή της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, όχι μόνον εξαιτίας των φυσικών της καλλονών, αλλά και του εξαιρετικού κλίματος, της μικρής απόστασης από το κέντρο της Αυτοκρατορίας, της αρχοντιάς των κατοίκων της, της γεωφυσικής και στρατηγικής θέσης της στο μέσο των Στενών, που μίκραινε την απόσταση μεταξύ των ευρωπαϊκών και μικρασιατικών ακτών.

Ήδη τον 6ο αιώνα μΧ ο αυτοκράτορας Ιουστίνος Β΄ ο Κουροπαλάτης, του οποίου αποτελούσε αυτό το νησιωτικό σύμπλεγμα προσωπική κτήση, οικοδόμησε κατά τους βυζαντινούς χρονογράφους, στο βόρειο λιμάνι της Πριγκήπου, πανύψηλο ανάκτορο και περίφημο γυναικείο μοναστήρι, του οποίου οικοδομικού συγκροτήματος σήμερα έσβησε κάθε ίχνος, τόσο ο πανδαμάτορας χρόνος,όσο κι οι αλλεπάλληλες λεηλασίες από βάρβαρους πειρατές.

Το πιο φημισμένο προσκύνημα της Πριγκήπου είναι το απαύγασμα του Χριστιανισμού, το Ιερό μοναστήρι του Αγίου Γεωργίου του Κουδουνά. Αυτή η Μονή κατά μία προσιτή κι εφικτή εκδοχή, ανεγέρθηκε τον 10ο αιώνα μΧ από τον αυτοκράτορα Νικηφόρο Φωκά. Όμως ερημώθηκε πιθανότατα το 1302, στην διάρκεια μιας ευρείας καταστροφής, που επήλθε από μια φοβερή πειρατική λεηλασία.

Ο επισκέπτης του νησιού ακούει με ενδιαφέρον να του διηγούνται την ιστορία, κατά την οποία οι μοναχοί στη θέα του πολυάριθμου πειρατικού στόλου, προσπαθώντας να διασώσουν τη θαυματουργική εικόνα του τροπαιοφόρου Αγίου Γεωργίου, την έκρυψαν βαθιά στη γη, κατάφορτη με αναθήματα κι αφιερώματα και προπαντός από κουδουνάκια. Αυτά τα τελευταία προέρχονταν από θαυματουργικές θεραπείες μικρών παιδιών.

Σύμφωνα με την παράδοση, ένας βοσκός από κάποιο ύψωμα ακρωτηρίου του Μοριά, αγνάντεψε μακριά στο πέλαγος πολλά στίφη πειρατών, που προορίζονταν για τα Πριγκηπονήσια, που άλλωστε και στο παρελθόν, κατά καιρούς, εκεί ήταν ο στόχος τους. Αυτό το γεγονός συνδύασε με το όνειρο που είδε την προηγούμενη βραδιά στον ύπνο του, κατά το οποίο ο Άγιος Γεώργιος τον προέτρεπε να σκάψει σε ένα ορισμένο σημείο του εδάφους, μέχρι που να ακουστεί διαπεραστικός ήχος από κουδούνια.

Ο βοσκός λοιπόν παρακινούμενος κι απ’ τα δύο αυτά συμβάντα, με δέος, προσοχή κι ευλάβεια, προέβη στην υλοποίηση της εντολής του Αγίου κι ανακάλυψε πραγματικά έρουν οικοδόμησε μοναστήρι προς τιμή του Αγίου. Τα κουδουνάκια που βρέθηκαν πάνω στην εικόνα, του έδωσαν την προσωνυμία «ο Κουδουνάς».

Ύστερα από πολλές περιπέτειες κι άλλες αναστατώσεις, που προκάλεσαν νέες επιδρομές πειρατών, η εν λόγω Ιερά Μονή προσαρτήθηκε, ως μετόχι, στο μεγαλύτερο μοναστήρι της Αγίας Λαύρας στην Πελοπόννησο, Στο αρχειοφυλάκειο αυτής της κυρίας Μονής βρίσκεται και το ιστορικό της προκειμένης προσάρτησης.

Το νησιώτικο μετόχι θα πλήρωνε πολύ ακριβά τους δεσμούς του με την Αγία Λαύρα, καθώς ένα στίφος Τούρκων ανέβηκε στο μοναστήρι και θανάτωσε σχεδόν όλους τους μοναχούς, αμέσως μόλις μαθεύτηκε το μαντάτο έναρξης της επανάστασης στον Μοριά. Τότε, ελάχιστοι κατάφεραν να διαφύγουν.

Στις 23 Απριλίου κάθε χρόνου, ανήμερα της γιορτής του Αγίου Γεωργίου στο νησί της Πριγκήπου, εκτός από Χριστιανούς συρρέουν και χιλιάδες Μωαμεθανών κι ιδίως Τούρκων προσκυνητών. Κι αυτοί οι τελευταίοι έρχονται μαζί με τους πιστούς για να παρακαλέσουν τον Καβαλάρη Άγιο, για τα προσωπικά τους προβλήματα.

Κι είναι συγκλονιστικό και συγκινητικό φαινόμενο να τους βλέπει κανείς, ν’ αγγίζουν και ν’ ασπάζονται με ευλάβεια, τις εικόνες. Ακόμη ν’ αναπαραστούν αυτοί παραστατικά στον προαύλειο χώρο της Μονής, με ξυλαράκια και μικρές πέτρες την υπόθεσή τους που αποτελεί ευχή. Άλλος σχεδιάζει ένα σπίτι, άλλος ένα αυτοκίνητο, άλλος ένα παιδάκι, οτιδήποτε δηλαδή ο καθένας ζήτησε από τον Άγιο.

Και πάλι αποτελεί αξιοπερίεργο γεγονός, όταν η ευχή τους πραγματοποιηθεί, οπότε τους βλέπεις να γυρνούν για να φέρουν τάματα στον Άγιο, συνήθως λάδι απ’ τις ελιές τους κι ένα κουτί ζαχαρωτά για να κεράσουν τους προσκυνητές. Αυτοί όταν επιστρέψουν στην πόλη τους, θα διακηρύξουν δυνατά σε όλους ότι ο Άγιος Γεώργιος ο Κουδουνάς δεν τους άφησε, χωρίς να κάνει το θαύμα του.

Νοτιοδυτικά της Χώρας, στο λόφο του Χριστού, δεσπόζει η Ιερά Μονή της θείας Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Χριστού, κτισμένη κατά την κύρια εκδοχή από τον αυτοκράτορα Μανουήλ Α΄ Κομνηνό (1143-1180) σε περίοπτη και κατάφυτη τοποθεσία.

Το 1898, μια μεγάλη ευρωπαϊκή εταιρεία οικοδόμησε ένα τεράστιων διαστάσεων ξύλινο οικοδομικό συγκρότημα δίπλα ακριβώς απ’ τη Μονή, προκειμένου εκμεταλλευόμενη τον θρησκευτικό τουρισμό, να λειτουργήσει μελλοντικά, ως ξενοδοχείο και καζίνο. Όμως ο Σουλτάνος θεώρησε σκόπιμη την πρόφαση να κρίνει ότι το καζίνο ήταν ανάρμοστα για τους Μουσουλμάνους. Δεν αναφέρθηκε καθόλου στο δικαιολογητικό της άρνησης το έρια

Έτσι, το εν λόγω κτήριο αγοράστηκε από την Ελένη Ζαρίφη, για να λειτουργήσει ως ορφανοτροφείο που ταιριάζει στην Χριστιανική φιλανθρωπία και συμπληρώνει το κοινωνικό έργο της Μονής.

Στο διάστημα, αθροιστικά μεταξύ των ετών 1903-1956 το ορφανοτροφείο φιλοξένησε στην διάπλατα ανοικτή αγκαλιά του περί τα 5.744 ορφανά παιδιά. Μέσα στο ορφανοτροφείο λειτουργούσαν και δομές εκμάθησης βιοποριστικών τεχνών, όπως εργαστήρια υποδηματοποιίας, ραπτικής, σιδηρουργικής, ψαλτικής κι επιπλοποιίας.

Τον Απρίλιο του 1964, οι τουρκικές Αρχές χρησιμοποιώντας βία και μάλιστα εναντίον ανηλίκων, εκκένωσαν το παρόν κτήριο, αφήνοντας στον δρόμο 164 ορφανά παιδιά. Αυτά τα παιδιά φιλοξενήθηκαν προσωρινά στους κοιτώνες του γειτονικού Μοναστηριού της θείας Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Χριστού.

Η Πρίγκηπος διέθετε τους Ιερούς Ναούς του Αγίου Δημητρίου, του γκρεμισμένου Άγιου Ιωάννη (πήρε την επωνυμία από την τοποθεσία ενός γκρεμού, που ήταν κτισμένος), της Παναγίας της Ελεούσας, που κάποιον Μουσουλμάνο η Παναγία ξύπνησε ένα βράδυ για να σβήσει τη φωτιά, την οποία άναψαν στον Ναό της βέβηλα χέρια.

Η Πρίγκηπος είναι γεμάτη, ακόμη κι απ’ αυτά τα θεία εγκαθιδρύματα στη γη, όπως ο Άγιος Νικόλαος, τους Αγίους Θεοδώρους, τους Αγίους Κωνσταντίνο και Ελένη, την Αγία Παρασκευή και την Αγία Φωτεινή.

Πρόκειται για το νησί, που αν και βρίσκεται σήμερα υπό την στυγνή τουρκική κατοχή, έχει ένα σωρό απομεινάρια φημισμένων ελληνικών σχολικών συγκροτημάτων και πλούσιων ελληνικών αρχοντόσπιτων. Όλα αυτά και τα παραπάνω μας ταξιδεύουν σε χρόνους αλλοτινούς, ένδοξους, ονειρεμένους, που Θεού θέλοντος, στου καιρού τα γυρίσματα, μπορεί να ξανάρθουν.