Κύριος ποιμαίνει με και ουδέν με υστερήσει. Εις τόπον χλόης, εκεί με κατεσκήνωσεν, επί ύδατος αναπαύσεως εξέθρεψέ με, την ψυχήν μου επέστρεψεν. Ωδήγησέ με επί τρίβους δικαιοσύνης ένεκεν του ονόματος αυτού. Εάν γαρ και πορευθώ εν μέσω σκιάς θανάτου, ου φοβηθήσομαι κακά, ότι συ μετ’ εμού ει.

(22ος Ψαλμός)

Στον μικρότερο αδερφό σου έλαχε το πικρό καθήκον του τελευταίου αποχαιρετισμού, εκ μέρους όλης της οικογένειας…

Αλήθεια, τι να πρωτοπεί κανείς μέσα σε λίγα λεπτά όταν πρέπει μέσα σ’ αυτά να παρουσιαστεί μια ολόκληρη ζωή… Κυρίως όμως όταν πρέπει με οδύνη ψυχής να αποτυπωθούν αναμνήσεις, γεγονότα, συναισθήματα και σκέψεις για τον κοιμηθέντα γιο, αδερφό, θείο, φίλο…

Ως αδέρφια είχαμε μια εκπληκτική φυσική ομοιότητα, αλλά κι ως χαρακτήρες μοιάζαμε σε πολλά. Όμως ένα από τα στοιχεία που μας διαφοροποιούσε ήταν ότι εσύ δεν αγαπούσες ποτέ τα πολλά λόγια, σε χαρακτήριζε η λακωνικότητα. Θα προσπαθήσω κι εγώ να κάνω το ίδιο σήμερα…

Ως πρώτο παιδί των γονέων μας το μακρινό 1960 τούς έδωσες πολύ μεγάλη χαρά, όμως ως πρωτότοκος βίωσες στον μέγιστο βαθμό τη φτώχεια, την ανέχεια, τις στερήσεις…

Μπαλωμένα αλλά πάντα πλυμένα και καθαρά τα ρούχα, παπούτσια φτωχικά…

Δύσκολα τα χρόνια ήδη από την τρυφερή ηλικία των 12 χρόνων, όταν έφυγες από το χωριό και πήγες στο οικοτροφείο της Άρτας, όπου μόνο εκεί υπήρχε γυμνάσιο τότε… Από τη στοργή και την αγάπη του πατέρα και της μητέρας, από τη ζεστασιά της συντροφιάς των αδελφών, από την οικογενειακή θαλπωρή, βρέθηκες σε ένα άγνωστο και πολύ αυστηρό περιβάλλον…

Στη βιοπάλη ρίχτηκες από την παιδική ηλικία. Ψάλτης από τα 12, εργάτης τα καλοκαίρια από τα 16, ανεξάρτητος οικονομικά ήδη από τα 18 σου, ως καλλίφωνος τραγουδιστής… Πόσοι και πόσοι δεν χόρεψαν όταν με τη μελωδική σου φωνή τραγουδούσες, ήδη από τη φοιτητική εστία στην Αθήνα, αλλά και αργότερα στα πανηγύρια στην Άρτα, την Πρέβεζα, τα Τρίκαλα…

Με τη θέλησή σου να ξεφύγεις από τη δύσκολη ζωή του χωριού, με την αγάπη σου για τα γράμματα, με τη μαχητικότητα που σε διέκρινε, κατάφερες να εισαχθείς στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και να σπουδάσεις την ιερά επιστήμη της θεολογίας.

Όταν ήμουν μαθητής λυκείου στο Διάσελο Άρτας, είχα ένα κρυφό καμάρι που εσύ ήσουν ήδη αναπληρωτής καθηγητής στην Άνω Καλεντίνη. Ήταν η πρώτη τοποθέτησή σου στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, για να ακολουθήσουν κι άλλα σχολεία, στο Μαντούδι Ευβοίας και στην Αττική, κυρίως όμως στο Κουκάκι, στο γυμνάσιο του οποίου έγραψες κυριολεκτικά ιστορία. Άριστος θεολόγος, υποδειγματικός παιδαγωγός, σοβαρός αλλά όχι απόμακρος. Σεμνός, κατά πάντα ηθικός, ακέραιος και αδαμάντινος χαρακτήρας! Όλοι οι συνάδελφοι και οι μαθητές σου μιλούσαν πάντα με θαυμασμό, αγάπη και σεβασμό για σένα, γιατί δεν ενδιαφερόσουν μόνο για τη διδασκαλία του μαθήματος των θρησκευτικών, αλλά μέριμνά σου ήταν η βαθύτερη, η ουσιαστική καλλιέργεια των μαθητών σου, ο ανθρωπισμός, η αλληλεγγύη… Συνέβαλες καθοριστικά στο να διαπαιδαγωγηθούν χιλιάδες μαθητές, σημερινοί οικογενειάρχες και επιστήμονες, οπότε το αποτύπωμά σου είναι ήδη βαθύτατο και ανεξίτηλο…

Λατρεμένε Βαγγέλη μας! Για τα μικρότερα αδέρφια σου υπήρξες όχι μόνο αδερφός, αλλά και δεύτερος στοργικός πατέρας. Επειδή είχες φύγει πρώτος από το χωριό μας, ήξερες τις κακοτοπιές και τους κινδύνους της πόλης, πρώτα της Άρτας, ύστερα της Αθήνας! Ειδικά τα μικρότερα αδέρφια σου, η Ντίνα, ο Χρήστος κι ο Γιώργος σε είχαν πολύτιμο στήριγμα όταν κι αυτά έφυγαν από τη Μαρκινιάδα και βρέθηκαν στο άγνωστο και αφιλόξενο περιβάλλον της πόλης. Αλλά και δικός μου καθοδηγητής και δάσκαλος υπήρξες, όταν ήρθα στην Αθήνα για να σπουδάσω. Ακόμα θυμάμαι τις σοφές συμβουλές που μου έδινες, που μου έλεγες τι είναι καλό να κάνω και τι να αποφεύγω. Και πάντα μού μιλούσες με τρυφερότητα και στοργή σαν να ήμουν μικρό παιδί…

Από τις πολλές αρετές που σε χαρακτήριζαν, ποια να πρωτοαναφέρω; Θα σταθώ μόνο σε τρεις: στην ευγένεια, την πραότητα και τη γενναιοδωρία σου! Πάντα δοτικός, με τα χέρια γεμάτα, να προσφέρουν! Και μια μεγάλη καρδιά, που τους χωρούσε, αλλά και τους συγχωρούσε όλους! Με βαθύτατη συγκίνηση θυμάμαι ότι το πρώτο χριστουγεννιάτικο δώρο που πήρα ως παιδί μού το έφερες εσύ από την Αθήνα, όταν ήσουν ήδη φοιτητής και εργαζόμενος! Κι αυτό το δώρο το έχω κρατήσει ως πολύτιμο φυλαχτό, για να θυμάμαι τα χρυσά σου τα χέρια!

Την ολιγόμηνη ασθένεια την αντιμετώπισες με γενναιότητα και ηρωισμό, με λεβεντιά ηπειρώτικη. «Το παλεύουμε…», έλεγες όταν σε ρωτούσαν για την υγεία σου, γιατί πράγματι όλοι μαζί παλέψαμε, όλοι ήμασταν δίπλα σου, γονείς, αδέλφια, ανίψια, ενωμένοι σαν μια γροθιά, ο καθένας προσφέροντας αυτό που μπορούσε. Δέχτηκες αδιαμαρτύρητα τη μεγάλη δοκιμασία, ούτε μια φορά δεν σε άκουσα να πεις ένα «γιατί;». Μέχρι την τελευταία στιγμή παρέμεινες αισιόδοξος για την εξέλιξη της νόσου, αλλά άλλη ήταν η θεία βούληση.

Ο θάνατός σου υπήρξε μεν πρόωρος, ταυτόχρονα όμως ήταν ανώδυνος, ανεπαίσχυντος και ειρηνικός. Αναχώρησες για την αιωνιότητα με αξιοπρέπεια! Αυτό το διαπίστωσα κι όταν με αβάσταχτο πόνο και τα μάτια πλημμυρισμένα στα δάκρυα σε είδα και σε αγκάλιασα εν ζωή για τελευταία φορά στην Εντατική του νοσοκομείου!

«Όλοι οι καημοί καημίζονται (αντιμετωπίζονται) κι όλοι οι καημοί βαστιόνται, σαν του παιδιού, σαν τ’ αδερφού, άλλος καημός δεν είναι», λέει ένα ηπειρώτικο μοιρολόι. Είναι πράγματι συντριπτικός ο θάνατος γιου και αδελφού!

Ως θεολόγος όμως γνώριζες καλύτερα από τον καθέναν ότι η στάση μας απέναντι στον θάνατο (στον μέγα και έσχατο εχθρό όλων μας), εκτός από μια τεράστια δοκιμασία, αποτελεί και το κριτήριο για την πνευματική μας ωριμότητα. Ως χριστιανοί οφείλουμε να δεχόμαστε το θέλημα του Θεού, αλλά και οι πενθούντες να έχουμε ως οδηγό την προτροπή του Αποστόλου Παύλου, που τονίζει ότι πρέπει να θλιβόμαστε μεν, όχι όμως όπως αυτοί που δεν έχουν ελπίδα. Κι εμείς πιστεύουμε ακράδαντα όχι μόνο στη μετά θάνατον ζωή, αλλά και στη δίκαιη ανταπόδοση που θα λάβεις από τον ίδιο τον Θεό, τον λόγο του οποίου ως καθηγητής δίδαξες, αλλά και ως ιεροψάλτης επί δεκαετίες ύμνησες!

Ως τω Κυρίω έδοξε, ούτω και εγένετο! Τον αγώνα τον καλόν ηγώνισαι, την πίστιν τετήρηκας, τον δρόμον τετέλεκας, απόκειταί σοι λοιπόν ο της δικαιοσύνης στέφανος! Πορεύθητι ήδη όπου εκάλεσέ σε ο αγωνοθέτης Θεός, ίνα λάβης παρ’ αυτού τον της δικαιοσύνης στέφανον!

Κι όπως μας προστάτευες τόσα χρόνια όταν ήμασταν μικροί, όπως φρόντιζες τους γονείς μας μετά τη συνταξιοδότησή σου, είμαστε βέβαιοι ότι το ίδιο θα μας νοιάζεσαι από ’κεί ψηλά…

Ας είναι ελαφρύ το χώμα που θα σε σκεπάσει!

Αιωνία η μνήμη σου!

Καλή ανάσταση και καλό Παράδεισο, πολυαγαπημένε μας Βαγγέλη!

Ο αδελφός σου,

Βασίλης


*Η κηδεία θα πραγματοποιηθεί την Τρίτη 14 Μαρτίου 2023 και ώρα 13.00 στον Ιερό Ναό Αγίου Γεωργίου Μαρκινιάδας Άρτας.