Πώς θα μπορούσε να τελειώσει η παγκοσμιοποίηση; Κάποιοι φαίνεται να οραματίζονται μια σχετικά ειρηνική «αποσύνδεση» των μέχρι πρόσφατα στενά συνδεδεμένων οικονομιών. Αλλά είναι πιθανό ότι η ρήξη των οικονομικών δεσμών είναι η συνέπεια και η αιτία μιας αυξανόμενης παγκόσμιας αντιπαράθεσης. Αν ναι, η παγκοσμιοποίηση είναι πιθανό να τελειώσει πιο καταστροφικά.

Η ανθρωπότητα έχει ξαναπεράσει από μια παρόμοια φάση. Από τη Βιομηχανική Επανάσταση στις αρχές του 19ου αιώνα, είχαμε δύο περιόδους αυξανόμενης διασυνοριακής οικονομικής ολοκλήρωσης και μία αντίστροφη. Η πρώτη περίοδος παγκοσμιοποίησης προηγήθηκε του 1914. Η δεύτερη ξεκίνησε στα τέλη της δεκαετίας του 1940, αλλά επιταχύνθηκε και διευρύνθηκε από τα τέλη της δεκαετίας του 1970, καθώς όλο και περισσότερες οικονομίες ενσωματώθηκαν. Στο ενδιάμεσο διάστημα υπήρχε μια μακρά περίοδος αποπαγκοσμιοποίησης, που οριοθετήθηκε από τους δύο παγκόσμιους πολέμους και βάθυνε από την ύφεση και τον προστατευτισμό που τη συνόδευε. Τέλος, από την οικονομική κρίση του 2007-09, η παγκοσμιοποίηση δεν έχει εμβαθυνθεί ούτε έχει αντιστραφεί.

Ένα αμφιλεγόμενο ζήτημα είναι πώς και σε ποιο βαθμό η ειρήνη συνδέεται με την παγκοσμιοποίηση. Σε γενικές γραμμές, το εμπόριο δεν εγγυάται απαραίτητα την ειρήνη. Η έναρξη του Α’ Παγκόσμιου Πολέμου σε μια περίοδο σχετικά υψηλού εμπορίου, το αποδεικνύει. Η αιτιότητα πηγαίνει μάλλον προς την αντίθετη κατεύθυνση, από την ειρήνη στο εμπόριο. Σε μια εποχή συνεργασίας μεταξύ μεγάλων δυνάμεων, το εμπόριο τείνει να αυξάνεται. Σε μια εποχή αμοιβαίας καχυποψίας, ιδιαίτερα ανοιχτής σύγκρουσης, το εμπόριο καταρρέει, όπως ισχύει τώρα μεταξύ Ρωσίας και Δύσης.

Μια πιθανή απάντηση είναι ότι αυτή τη φορά δεν μπορεί να συμβεί τίποτα σαν αυτό που συνέβη κατά τη διάρκεια της «μεγάλης αποπαγκοσμιοποίησης» του 20ού αιώνα, την περίοδο 1914-1945. Στη χειρότερη περίπτωση, το αποτέλεσμα θα μπορούσε να μοιάζει λίγο με τον Ψυχρό Πόλεμο. Ωστόσο, αυτή είναι μια μάλλον αισιόδοξη εκτίμηση. Είναι πολύ πιθανό οι συνέπειες μιας διακοπής των σχέσεων μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων να είναι ακόμη χειρότερες στην εποχή μας από το παρελθόν.

Ένας προφανής λόγος είναι ότι σήμερα η ικανότητά της ανθρωπότητας για αμοιβαία εξόντωση είναι πολύ μεγαλύτερη κατά μια τάξη μεγέθους. Υπάρχουν μελέτες που υποστηρίζουν ότι ένας πυρηνικός πόλεμος μεγάλης κλίμακας μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ρωσίας, δεδομένης της πιθανότητας ενός «πυρηνικού χειμώνα», θα μπορούσε να σκοτώσει περισσότερους από 5 δισεκατομμύρια ανθρώπους.

Ένας άλλος λόγος που το αποτέλεσμα μπορεί να είναι ακόμη χειρότερο αυτή τη φορά, είναι ότι εξαρτόμαστε από ένα υψηλό επίπεδο συνεργασίας για να διατηρήσουμε έναν κατοικήσιμο πλανήτη. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για την Κίνα και τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες μαζί παράγουν περισσότερο από το 40% των παγκόσμιων εκπομπών CO₂. Το κλίμα είναι μια κατ’ εξοχήν πρόκληση συλλογικής δράσης. Μια ρήξη των σχέσεων συνεργασίας κινδυνεύει να τερματίσει κάθε πιθανότητα αποφυγής μιας συνεχιζόμενης διαδικασίας κλιματικής αλλαγής.

Πρέπει, επομένως, να γίνει κατανοητό ότι οι σημερινές διευρυνόμενες παγκόσμιες διαιρέσεις, δύσκολα μπορούν να συγκρατηθούν, όπως ίσχυε, σε γενικές γραμμές, κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Σημαντική διαφορά συνιστά επίσης το γεγονός ότι η σοβιετική οικονομία δεν ενσωματώθηκε στην παγκόσμια οικονομία, ενώ η Κίνα και η Δύση είναι και οι δύο ταυτόχρονα, ανταγωνιστές και ενσωματωμένες μεταξύ τους και με τον υπόλοιπο κόσμο. Δεν υπάρχει ανώδυνος τρόπος αποσύνδεσης αυτών των οικονομικών δεσμών. Η προσπάθεια φαίνεται βέβαιο ότι θα δημιουργήσει σύγκρουση, επομένως αυτό που έχει σημασία θα είναι το μέγεθος αυτής της σύγκρουσης.

Οι συγκρούσεις ισχύος είναι αυτές που απειλούν περισσότερο την παγκοσμιοποίηση. Επιδιώκοντας να αυξήσουν τη δική τους ασφάλεια, οι μεγάλες δυνάμεις κάνουν τους αντιπάλους τους πιο ανασφαλείς, δημιουργώντας ένα φαύλο σπιράλ δυσπιστίας. Είμαστε ήδη μέσα σε αυτό το σπιράλ, στα πλαίσια του οποίου διαμορφώνονται τα αντίπαλα μπλοκ. Αυτή η πραγματικότητα θα καθορίσει την τύχη της παγκόσμιας οικονομίας.