Τo παρόν κείμενο δεν έχει σκοπό να απαντήσει σε ερωτήματα που κάποια απ’ αυτά, ίσως ποτέ δεν απασχόλησαν το νου μας. Αποτελεί φόρο τιμής σε ένα Πατέρα της Ορθοδοξίας και ΤΟΠΙΚΟ ΑΓΙΟ, που αγωνίστηκε για την πίστη και το δόγμα και λυπάται βλέποντας το κατάντημα της διοικούσας εκκλησίας. Είναι γνωστός ο Άγιος Δαμασκηνός Στουδίτης για τους αγώνες του στη Μικρά Ρωσία (Ουκρανία) εναντίον τη Ουνίας και του Παπισμού. Ήταν Θεσσαλονικεύς και θεωρούνταν ένας απ’ τους λογιότερους του αιώνος του (ΙΣΤ’). Διατέλεσε Μητροπολίτης Άρτης και Ναυπάκτου από τον Ιούλιο του 1574 μέχρι τον Νοέμβριο του 1577.

Αποτελεί δυστυχώς επίσημη περιθωριοποίση του Αγίου να μην μνημονεύονται οι σχετικοί λόγοι του ιδιαίτερα στις Μεγάλες Δεσποτικές και Θεομητορικές εορτές.

Στο λόγο του περί Χριστουγέννων, που περιλαμβάνεται στο έργο του Θησαυρός (2 λόγος), ο Άγιος Δαμασκηνός ο Στουδίτης απαντά σε ερωτήσεις, με μεγάλη πρωτοτυπία και σίγουρα Θεία φώτιση.

Στο συγκεκριμένο λόγο ο Δαμασκηνός, πριν παρουσιάσει την ιστορία της γεννήσεως του Χριστού, αναλύει τις δώδεκα ψυχικές δυνάμεις, που χάρισε ο Θεός στον άνθρωπο, αλλά και τους λόγους που τον έδιωξε από τον Παράδεισο. Ο λόγος του περιλαμβάνει και τη διδασκαλία του Αγίου για την αξία των Δεσποτικών εορτών. Γράφει τα εξής:

«Οι εορτές του έτους ομοιάζουν με ένα μεγάλο περιβόλι με μυρίπνοα άνθη. Άλλα μικρά, άλλα μεγάλα, άλλα μονόχρωμα, άλλα πολύχρωμα. Ανάμεσά τους βέβαια φυτρώνουν τριβόλια, αγκάθια, δηλητηριώδη και δύσοσμα φυτά, που δεν είναι άλλα παρά οι ιερείς και αρχιερείς ανά τους αιώνες, που χωρίστηκαν απ’ το σώμα της εκκλησίας, λόγω αιρέσεως ή σχίσματος, που δεν είναι βέβαια αγιοκαταταγμένοι, αλλά λατρεύονται από τους επιγόνους τους, τους νέους ταγούς του πιστού λαού. Αποτελούν πρότυπό τους και οι νυν γίνονται μιμητές τους.

Μα, τα πιο όμορφα κι ευωδιαστά, τα μεγαλύτερα και πιο χρωματιστά λουλούδια οι Δεσποτικές εορτές. Και κορυφαία αυτών «η πασών των εορτών σεμνότατη και φρικωδέστατη…» κατά τον Άγιο Ιωάννη το Χρυσόστομο, τα Χριστούγεννα, καθ’ ότι σηματοδοτεί την έναρξη μιας αλυσίδας γεγονότων, με κορυφαία τη Σταύρωση και Ανάσταση του Σωτήρος, τα οποία χαρακτηρίζουν τη Θεία Οικονομία για τη σωτηρία της ανθρωπότητας. Το πικρό δάκρυ και η μετάνοια του Αδάμ έξω απ’ τις πύλες του Παραδείσου, οδηγούν τον Κύριο να τις ανοίξει και πάλι με την ενανθρώπισή Του. Ο άναρχος Θεός αποκτάει αρχή και γεννιέται στο χρόνο. Ο Αθάνατος γίνεται θνητός, για να κάνει τον θνητό αθάνατο. Αυτός που γεννάται αϊδίως μόνο από Πατέρα, τώρα σαρκώνεται μόνο από μητέρα, την Παρθένο Μαρία. Ο Υιός του Θεού Πατρός γίνεται Υιός του ανθρώπου, για να κάνει τον άνθρωπο Υιό Θεού και κληρονόμο της Βασιλείας του ουρανού. Ο Θεός γίνεται άνθρωπος, για να γίνει ο άνθρωπος Θεός, κατά τον Μέγα Αθανάσιο. Το δεύτερο πρόσωπο της Αγίας Τριάδος σαρκώνεται, καθώς ο Θεός ευδόκησε συνεργεία του Αγίου Πνεύματος».

Στη συνέχεια εξετάζει με λεπτομέρεια δέκα κύρια ζητήματα, που αφορούν στη Γέννηση του Ιησού Χριστού.

Πρώτον, για ποιο λόγο γεννήθηκε ο Υιός και όχι ο Πατέρας ή το Άγιο Πνεύμα;

Δεύτερον, γιατί έτυχε την εποχή εκείνη να γίνει απογραφή του πληθυσμού;

Τρίτον, τι εποχή του χρόνου ήταν και ποιο μήνα;

Τέταρτον, από πού κατάλαβαν οι Μάγοι ότι έπρεπε να πάνε να προσκυνήσουν τον Χριστό;

Πέμπτο, τι σημασία είχαν τα δώρα τους;

Έκτο, πώς κατάλαβαν κι έφεραν τα συγκεκριμένα δώρα;

Έβδομο, οι Μάγοι βρήκαν τον Χριστό στον σπήλαιο ή σε άλλο μέρος;

Όγδοο, το αστέρι, που εμφανίστηκε, ήταν σαν όλα τα άλλα ή μήπως μόνο τότε φάνηκε;

Ένατο, πριν πόσα χρόνια εμφανίστηκε το αστέρι;

Δέκατο, για ποιο λόγο δεν σαρκώθηκε νωρίτερα ο Χριστός και άφησε τους ανθρώπους να αμαρτάνουν;

Tα τρία πρόσωπα της Αγίας Τριάδος είναι ομότιμα, ομοούσια. Η διαφορά τους έγκειται στο ότι ο αγέννητος Πατήρ γεννά και εκπορεύει, ο Υιός γεννάται και το Άγιον Πνεύμα, δεν γεννά, ούτε γεννάται, αλλά εκπορεύεται εκ του Πατρός και αναπαύεται εις τον Υιόν, ο οποίος γεννάται αϊδίως. Ο δε Πατήρ λέγεται και Πατήρ (που γεννά τον Υιό) και Προβολεύς (που προβάλλει-εκπορεύει το Άγιο Πνμεύμα) που θα πει εκπορευτής, ο δε Υιός λέγεται και Λόγος (καθ’ότι είναι Λόγος του Πνεύματος) και Υιός (που γεννάται από τον Πατέρα) το δε Πνεύμα το Άγιον λέγεται Πνεύμα (ως προς τον Λόγο) και Πρόβλημα(καθώς προβάλλεται από τον Πατέρα). Δεν θα μπορούσε να σαρκωθεί ο Πατήρ, γιατί θα λεγόταν Πατήρ, Υιός και Προβολεύς. Ούτε το Άγιο Πνεύμα, γιατί θα λεγόταν Πνεύμα, Υιός και Πρόβλημα. Γι’ αυτό εσαρκώθη ο Υιός και Λόγος, για να μην περισσεύει όνομα στην Αγία Τριάδα. Ο Κύριος, ο Υιός του Πατρός και ο Υιός του ανθρώπου ως σαρκωμένος άνθρωπος, έχει και μετά και πριν τη σάρκωση δύο ονόματα. Δεν διαταράσσεται έτσι η ισορροπία στην Αγία Τριάδα.

Όπως ο Αύγουστος Καίσαρας με την παντοκρατορία του κατήργησε τα βασίλεια της εποχής, έτσι και ο Κύριος έρχεται στην εποχή αυτή καταργώντας την πολυθεΐα, υποτάσσοντας όλα τα έθνη. Όλοι απογράφησαν απ’ το Ρωμαϊκό καθεστώς και γράφησαν τα ονόματά τους στα κατάστιχα, αλλά και όλοι που ακολούθησαν το Χριστό είδαν τα ονόματά τους γραμμένα στα κατάστιχα του ουρανού. Απογράφεται και ο Κύριος, για να δείξει υπακοή στην κοσμική εξουσία. Εξάλλου ο ίδιος ο Κύριος είπε το ««Άπόδοτε ουν τα Καίσαρος Καίσαρι και τα του Θεού τω θεώ». (Λουκ. 20, 25)» και ο Απόστολος Παύλος τονίζει: «ἀπόδοτε πᾶσι τὰς ὀφειλάς, τῷ τὸν φόρον τὸν φόρον, τῷ τὸ τέλος τὸ τέλος, τῷ τὸν φόβον τὸν φόβον, τῷ τὴν τιμὴν τὴν τιμήν» (Ρωμ. 13,7).

O Χριστός γεννήθηκε χειμώνα (Δεκέμβριο), για να καταπαύσει το χειμώνα της αμαρτίας με το έαρ (καλοκαίρι) της Θεογνωσίας, να αφανίσει τον πικρό καιρό της πλάνης με τη γλυκυτάτη άνοιξη του θελήματός Του. Γεννήθηκε βράδυ, για φωτίσει με το φως των ακτίνων Του το σκότος της αμαρτίας και της αποστασίας. Μέσα στο σκοτάδι έρχεται ο Ήλιος της δικαιοσύνης, να φωτίσει τους σκοτισμένους οφθαλμούς των ανθρώπων.

Οι Μάγοι γνώριζαν τις προφητείες και περίμεναν το άστρο, που θα σηματοδοτήσει το γεγονός.

Ο μάντης Βαλαάμ, μετά από έκκληση του βασιλιά των Μωαβιτών Βαλάκ να καταραστεί τους Εβραίους που πλησίαζαν στην Ιεριχώ, πήρε απάντηση απ’ τον Θεό, ότι «οι Εβραίοι έχουν ευλογηθεί από του αιώνος. Κι αυτός που θα τους καταραστεί θα καταφαγωθεί απ’ αυτούς και ότι θα γεννηθεί απ’ το γένος Ιακώβ άνθρωπος που θα κυριεύσει πολύ κόσμο και ως λέων θα πέσει να κοιμηθεί…κι εκείνoι που θα τον καταραστούν θα είναι καταραμένοι, ενώ εκείνοι που θα τον υμνούν υμνημένοι… άστρο θέλει να ανατείλει και άνθρωπος θέλει γεννηθεί να χαλάσει τους βασιλείς που δεν τον προσκυνούν».

Οι μάγοι χίλια οχτακόσια χρόνια μετά γνώριζαν τις προφητείες και προσδοκούσαν τα «σημεία».

Απ’ τα δώρα, το χρυσάφι προοριζόταν για Βασιλέα, γιατί μόνο σ’αυτόν αρμόζει ο πολύς πλούτος («Και ζήσεται και δοθήσεται αυτώ εκ του χρυσίου της Αραβίας• και προσεύξονται περί αυτού δια παντός» (Ψαλμός 71), το λιβάνι προοριζόταν για τον Θεό («κατευθυνθή τω ἡ προσευχή μου ὡς θυμίαμα ἐνώπιόν σου»(Ψαλμός 140)) και η σμύρνα προοριζόταν για τον τριήμερο νεκρό, όπως μαρτυρεί και το Ευαγγέλιο.

Οι Μάγοι, απ’ τους λόγους του Βαλαάμ, κατάλαβαν ότι πρόκειται για βασιλέα, αφού ο λέων είναι ο βασιλιάς του ζωικού βασιλείου, κατάλαβαν ότι επρόκειτο για Θεό, αφού όποιος τον υμνεί θα υμνηθεί, αλλά και για άνθρωπο, αφού θα πέσει και θα κοιμηθεί.

Τον βρήκαν, όπως λέει και ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, στο σπήλαιο. Όταν ο Άγγελος είπε στον Ιωσήφ να φύγουν στην έρημο, εννοούσε όχι τη γεωγραφική περιοχή της Αιγύπτου, όχι την έρημο και Αίγυπτο των ανθρώπων, αλλά τον ερημωμένο τόπο από τη χάρη του Θεού.

Δεν ήταν φυσικός αστέρας, αλλά Άγγελος εξ ουρανού σε σχήμα αστέρος, για να πληρωθεί ο λόγος του Βαλαάμ, ότι «Άγγελον αισθητώς δεν εδύνατο οι Μάγοι ναίδωσιν»

Ο αστέρας εμφανίστηκε δύο χρόνια πριν τη γέννηση του Χριστού. Ίσως οι Μάγοι να προλάβαιναν να φτάσουν σε λιγότερο από δύο χρόνια στη Βηθλεέμ, αλλά κατά Θεία Οικονομία έφτασαν, όταν το Θείο βρέφος γεννήθηκε.

Ο Θεός είναι εύσπλαχνος, μακρόθυμος, πολυέλεος και δεν θέλει το κακό του ανθρώπου.

Έπλασε τον Αδάμ και τον άφησε ελεύθερο να διαφεντεύει στον Παράδεισο. Μόνο μια εντολή τον πρόσταξε να φυλάξει, όχι γιατί ήταν κακός, αλλά, για να ξέρει ότι πρέπει να υπακούει στον Κύριο, ότι έχει αυθέντη κι εξουσιαστή.

Και στη ουσία ο Κύριος δεν εξεδίωξε τον Αδάμ. Ο Αδάμ με την πράξη του έθεσε τον εαυτό του εκτός Παραδείσου.

Στη μετέπειτα πορεία του το ανθρώπινο γένος βούτηξε στην αμαρτία, πορνεία, ειδωλολατρία. Ο Θεός το παιδαγώγησε, για να το προστατεύσει (με τον κατακλυσμό και πολλές άλλες δοκιμασίες). Ο άνθρωπος δεν έβαλε μυαλό και συνέχισε την κάθοδο προς τη γέεννα του πυρός.

Ο Κύριος έστειλε τους προφήτες να προειδοποιήσουν. Και οι προφήτες βροντοφώναξαν. Αιώνες πριν τη γέννηση του Θείου βρέφους, ωσάν να ήταν αυτόπτες μάρτυρες του ακατάληπτου γεγονότος.

Ο Μωυσής στο βιβλίο της γενέσεως (το πρωτευαγγέλιο) αναφέρει τα λόγια του Κυρίου στην έκπτωτη Εύα: «και έχθραν θήσω ανά μέσον σου και ανά μέσον της γυναικός και ανά μέσον του σπέρματός σου και ανά μέσον του σπέρματος αυτής• αυτός σου τηρήσει κεφαλήν, και συ τηρήσεις αυτού πτέρναν.» (Γεν. 3,15)

Ο Ησαΐας «διά τούτο δώσει Κύριος αυτός υμίν σημείον• ιδού η παρθένος εν γαστρί έξει, και τέξεται υιόν, και καλέσεις το όνομα αυτού Εμμανουήλ•» (Ησ. 7,14) «ότι παιδίον εγενήθη ημίν, υιός και εδόθη ημίν, ου η αρχή εγενήθη επί του ώμου αυτού, και καλείται το όνομα αυτού μεγάλης βουλής άγγελός, θαυμαστός σύμβουλος, Θεός ισχυρός, εξουσιαστής, άρχων ειρήνης, πατήρ του μέλλοντος αιώνος• εγώ γαρ άξω ειρήνην επί τους άρχοντας, ειρήνην και υγίειαν αυτώ» (Ησ. 9,6).

Αλλά και ο τόπος γέννησης Αυτού, για να μην υπάρχει καμία αμφιβολία ανακοινώνεται καιρό πριν.

Ο προφήτης Μιχαίας «Και συ, Βηθλεέμ, οίκος του Εφραθά, ολιγοστός ει του είναι εν χιλιάσιν Ιούδα• εκ σου μοι εξελεύσεται του είναι εις άρχοντα εν τω Ισραήλ, και αι έξοδοι αυτού απ' αρχής εξ ημερών αιώνος» (Μιχ. 5,1).

(Και συ Βηθλεέμ, η άλλως λεγομένη και οίκος εφραθά, μικρά είσαι μεταξύ των πόλεων του Ιούδα. Δεν έχεις ούτε χιλίους κατοίκους. Αλλά από σε θα προέλθη εις δόξαν ιδικήν μου ένας ανήρ ο οποίος θα γίνη άρχων του ισραηλιτικού λαού. Η αρχή και η ενέργεια αυτού ξεπερνά την αρχήν των ημερών της δημιουργίας. Είναι ο Μεσσίας).

Τελευταίος αυτών, ο Ιωάννης ο Πρόδρομος. Ο μέγας κήρυκας και διαλαλητής που προετοίμασε το λαό για την έλευση του Μεσσία.

Και ο ερχομός αυτού προφητεύεται απ’ τον προφήτη Μαλαχία «Ιδού εγώ εξαποστέλλω τον άγγελόν μου, και επιβλέψεται οδόν προ προσώπου μου, και εξαίφνης ήξει εις τον ναόν εαυτού Κύριος, ον υμείς ζητείτε, και ο άγγελος της διαθήκης, ον υμείς θέλετε• ιδού έρχεται, λέγει Κύριος παντοκράτωρ.»( Μαλ. 3,1).

Και όταν έγιναν όλα αυτά και έφτασε το πλήρωμα του χρόνου, ο άσαρκος Θεός σαρκώθηκε, για να σώσει το πλάσμα των χειρών του. Τον Αδάμ και όλο το γένος του.