Της Ειρήνης Κατσούλα

Με αφορμή την εκδήλωση αυτή, και παρατηρώντας την αξιολογότατη προσπάθεια της κυρίας Στραγανιώτη γύρω από την υλοποίηση νέων παιδαγωγικών δράσεων και πολιτιστικών δρώμενων στην περιοχή μας όλα αυτά τα χρόνια, της ζητήσαμε να μας κάνει μια αναδρομή στο παρελθόν και να μας αναφέρει τους σημαντικούς σταθμούς της πορείας της, ώστε να την γνωρίσουν και οι αναγνώστες μας καλύτερα.

«Είμαι ξενομερίτισσα και μητέρα δύο παιδιών. Τίποτα σε αυτή τη διαδρομή δεν έγινε τυχαία. Η ίδια η πορεία της ζωής μου και οι επιλογές που έκανα με οδήγησαν σιγά σιγά στον κόσμο του παραμυθιού. Η αλλαγή του τόπου κατοικίας μου και η ζωή στην επαρχία με έφεραν πιο κοντά στους ανθρώπους, στις παραδόσεις και στις ιστορίες αυτού του τόπου.

Αυτόν τον τόπο τον αγάπησα βαθιά για όλους τους θησαυρούς που κουβαλά. Για τις ιστορίες του, τα τραγούδια, τις μνήμες, τους ανθρώπους και τις παραδόσεις που έχουν ήδη φανερωθεί, αλλά και για όλα εκείνα που είμαι σίγουρη πως μένουν ακόμη κρυμμένα και περιμένουν να ανακαλυφθούν. Κάθε φορά που έρχομαι σε επαφή με ένα παραμύθι, έναν θρύλο ή μια παλιά αφήγηση, νιώθω πως ανοίγει μπροστά μου ακόμη ένα μικρό κομμάτι αυτού του ανεξάντλητου κόσμου. Και κάπως έτσι νιώθω πως τελικά η Άρτα έχει τη δική της παραμυθού, γιατί μέσα από τις ιστορίες της βρήκα κι εγώ τη δική μου φωνή.

Από μικρό παιδί η ζωή μου ήταν πάντα δεμένη με μια ιστορία. Μεγάλωσα δίπλα σε έναν θερινό κινηματογράφο και κάθε χρόνο περίμενα πώς και πώς να έρθει το καλοκαίρι για να παρακολουθήσω ταινίες. Εκεί, μέσα στις εικόνες, στις μουσικές και στις ιστορίες, γεννήθηκε η αγάπη μου για τον κινηματογράφο και το θέατρο, αλλά και η ανάγκη να ταξιδεύω μέσα από τις αφηγήσεις.

Χρόνια αργότερα, μέσα από τη συμμετοχή μου στην ερασιτεχνική ομάδα ΥΦΟΠΟΙΟΙ και γνωρίζοντας βαθύτερα τα ήθη, τα έθιμα και τις παραδόσεις του τόπου μας από τον Πολιτιστικό σύλλογο Κομποτίου, ανακάλυψα πως η ελεύθερη αφήγηση ενός παραμυθιού είναι αυτό που με γεμίζει πραγματικά.

Έχω ολοκληρώσει την τέχνη της αφήγησης δίπλα στη σπουδαία παραμυθού Σάσα Βούλγαρη και μέσα από αυτή τη διαδρομή κατάλαβα πως το πιο δύσκολο — αλλά και το πιο αληθινό — είναι να μπορείς να αυτοσχεδιάζεις, να είσαι ο εαυτός σου και να ζεις πραγματικά μέσα στην ιστορία που αφηγείσαι. Στην ελεύθερη αφήγηση δεν υπάρχει αποστήθιση. Η ιστορία γεννιέται κάθε φορά διαφορετικά, ανάλογα με το κοινό, την ενέργεια της στιγμής και το συναίσθημα που δημιουργείται εκείνη την ώρα.

Μέσα από αυτή τη μαθητεία δεν έμαθα μόνο πώς να αφηγούμαι μια ιστορία, αλλά και πώς να στέκεται το σώμα, πώς να λειτουργεί η σιωπή, το βλέμμα, η ανάσα και η παρουσία πάνω στη σκηνή. Κατάλαβα πως η αφήγηση δεν είναι μόνο λόγια· είναι ολόκληρο το σώμα και η ψυχή που συμμετέχουν στην ιστορία.

Τα πιο σημαντικά πράγματα που κράτησα από αυτή τη διαδρομή είναι: ο αυτοσχεδιασμός, η αλήθεια και η βύθιση μέσα στον κόσμο του παραμυθιού. Με αυτά τα «όπλα» και μόνο τον λόγο, προσπαθώ κάθε φορά να παρασύρω τον κόσμο σε άλλες εικόνες, άλλες εποχές και άλλους κόσμους, εκεί όπου η παράδοση συναντά τη φαντασία και το συναίσθημα.

Η αφηγηματική παράσταση «Το γιοφύρι που έμοιαζε σαμάρι στη ράχη του Θεού» γεννήθηκε στα πλαίσια της διετούς μαθητείας μου για την τέχνη της αφήγησης και μέσα από μια μεγάλη προσωπική και καλλιτεχνική διαδρομή έρευνας γύρω από τον θρύλο του γεφυριού. Δεν στάθηκα μόνο στη θυσία της γυναίκας του πρωτομάστορα, αλλά προσπάθησα να αφουγκραστώ όλα όσα κουβαλά αυτή η ιστορία: τη ξενιτιά, την αγάπη, τον πόνο, τη μνήμη και τη δύναμη της ανθρώπινης ψυχής.

Η μουσική έχει έναν πολύ ιδιαίτερο και ζωντανό ρόλο. Οι ηπειρώτικοι ήχοι δεν λειτουργούν απλώς σαν συνοδεία της αφήγησης, αλλά σαν μια δεύτερη φωνή που συνομιλεί με τον θρύλο και τα συναισθήματα των ανθρώπων του. Το μοιρολόι, βαθιά δεμένο με την ηπειρώτικη παράδοση, γίνεται το νήμα που ενώνει τον πόνο, την ξενιτιά, την απώλεια και την αγάπη που κουβαλά αυτή η ιστορία.

Στην αφηγηματική παράσταση σημαντική θέση έχει και το ηπειρώτικο ντέφι, ένα μουσικό όργανο βαθιά συνδεδεμένο με τη λαϊκή παράδοση και τους ήχους της Ηπείρου. Ο ήχος του συνοδεύει την αφήγηση σαν χτύπος καρδιάς, δίνοντας ρυθμό, ένταση και ζωντάνια στις ιστορίες και δημιουργώντας μια ατμόσφαιρα που φέρνει τον θεατή πιο κοντά στον κόσμο του θρύλου και της προφορικής παράδοσης.

Μέσα από τη ζωντανή μουσική, το ηπειρώτικο ντέφι και τον προφορικό λόγο, ο θεατής δεν ακούει μόνο μια αφήγηση· ταξιδεύει σε έναν ολόκληρο κόσμο όπου η φωνή, η σιωπή και ο ήχος γίνονται ένα. Για μένα, το ηπειρώτικο μοιρολόι ταιριάζει απόλυτα με τον θρύλο του γεφυριού, γιατί έχει μέσα του κάτι αρχέγονο• έναν καημό και μια δύναμη που μοιάζουν να έρχονται από πολύ μακριά και να μιλούν κατευθείαν στην ψυχή.

Η παράσταση πραγματοποιείται σε συνδιοργάνωση με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Άρτας, μια συνεργασία που για μένα υπήρξε πραγματικά ξεχωριστή. Από την πρώτη στιγμή υπήρξε ουσιαστική επικοινωνία, σεβασμός και ανοιχτή διάθεση γύρω από την ιδέα και το όραμα της παράστασης. Μέσα από αυτή τη διαδικασία αισθάνομαι πως πήρα κι εγώ πολύτιμα μαθήματα και εμπειρίες, κάτι που έκανε αυτή τη συνάντηση ακόμη πιο σημαντική για μένα. Ελπίζω πραγματικά στο μέλλον να υπάρξουν νέες συνεργασίες και να μπορέσουμε να υλοποιήσουμε κι άλλα πολιτιστικά και αφηγηματικά προγράμματα που ήδη γεννιούνται μέσα στη σκέψη και τη φαντασία μου.

Ως αφηγήτρια παραμυθιών, έχω τη χαρά να ταξιδεύω τις ιστορίες σε σχολεία, πολιτιστικούς χώρους και εκδηλώσεις, δημιουργώντας εκπαιδευτικά και βιωματικά προγράμματα για παιδιά και ενήλικες. Μέσα από τη δύναμη της προφορικής αφήγησης προσπαθώ κάθε φορά να δημιουργώ μια ζωντανή εμπειρία, όπου το παραμύθι δεν είναι απλώς κάτι που ακούς, αλλά κάτι που νιώθεις και ζεις.

Θα ήθελα να κάνω μια ιδιαίτερη αναφορά στη δασκάλα μου, Σάσα Βούλγαρη, για όλα όσα μου έχει προσφέρει απλόχερα αυτά τα χρόνια. Πέρα από τις γνώσεις και την καθοδήγησή της στην τέχνη της αφήγησης, μου χάρισε κάτι ακόμη πιο σημαντικό: την αγάπη της, τη θετική της αύρα και την εμπιστοσύνη να μπορώ να είμαι πραγματικά ο εαυτός μου πάνω στη σκηνή και μέσα στις ιστορίες. Μέσα από τη δική της ματιά κατάλαβα πως το παραμύθι δεν χρειάζεται τελειότητα· χρειάζεται αλήθεια, ψυχή και παρουσία. Και γι’ αυτό θα της είμαι πάντα ευγνώμων.

Να ευχαριστήσω επίσης τον δάσκαλό μου Γιώργο Γεωργίου, ο οποίος με δίδαξε το ηπειρώτικο ντέφι και με βοήθησε να γνωρίσω βαθύτερα τον ρυθμό, την ψυχή και τη δύναμη αυτού του τόσο ιδιαίτερου μουσικού οργάνου.

Μέσα από τα μαθήματα του δεν έμαθα μόνο τεχνικές και ρυθμούς, αλλά κατάλαβα πώς η μουσική μπορεί να συνομιλεί με την αφήγηση και να γίνεται κομμάτι της ίδιας της ιστορίας. Το ηπειρώτικο ντέφι για μένα δεν είναι απλώς ένα κρουστό· είναι ένας χτύπος που κουβαλά μνήμη, συναίσθημα και παράδοση. Και αυτή η γνώση ήταν ένα πολύ σημαντικό κομμάτι στη δημιουργία αυτής της παράστασης.

Θα ήθελα επίσης να εκφράσω κι ένα μεγάλο και θερμό ευχαριστώ σε όλους τους χορηγούς και υποστηρικτές της αφηγηματικής παράστασης «Το γιοφύρι που έμοιαζε σαμάρι στη ράχη του Θεού». Η στήριξή τους βοήθησε ώστε αυτή η πολιτιστική προσπάθεια να πάρει ζωή και να ταξιδέψει στον κόσμο μέσα από την αφήγηση, τη μουσική και την παράδοση του τόπου μας. Η προσφορά τους αποτελεί πολύτιμο στήριγμα για κάθε καλλιτεχνική και πολιτιστική δημιουργία.

Για μένα το παραμύθι είναι η συντροφιά μου. Είναι αυτό που, ακόμα κι όταν πέφτει σκοτάδι, βρίσκει πάντα έναν τρόπο να μου δείχνει λίγο φως».