Αναρτήθηκε στις:18-05-22 12:32

Συνέντευξη του Κωνσταντίνου Δ. Βλάσση στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη


Ο εορτασμός της επετείου της Μικρασιατικής Καταστροφής από το ελληνικό κράτος είναι μια διαρκής ηθική υποχρέωση, στην μνήμη των προγόνων μας



Τι σας ώθησε να γράψετε το βιβλίο «Οι τελευταίες ημέρες του αρμοστή», εκδόσεις Archive;


Η συστηματική αρχειακή έρευνα με έχει φέρει ενώπιον επίσημων κρατικών τεκμηρίων, που όχι μόνο είναι ανέκδοτα, αλλά ανατρέπουν διατυπωμένες θεωρίες και βεβαιότητες ως προς την Μικρασιατική Εκστρατεία/Καταστροφή. Παρ’ όλο που το ενδιαφέρον μου εστιάζεται στην Στρατιωτική Ιστορία, αυτή συμπλέκεται με θέματα πολιτικής, διπλωματίας και οικονομίας. Ερευνώντας την στρατιωτική ήττα του Αυγούστου 1922, ανακάλυψα την αλληλογραφία μεταξύ Ύπατης Αρμοστείας Σμύρνης και κυβέρνησης στην Αθήνα, ιδιαίτερα σημαντικό στοιχείο στην προσπάθεια σχηματισμού ολοκληρωμένης άποψης για εκείνα τα τραγικά γεγονότα. Με αφορμή την επέτειο που συμπληρώνεται εφέτος και μετά από πρόταση των εκδόσεων Archive, θεώρησα σκόπιμο να τεθούν υπ’ όψιν του σημερινού αναγνώστη.

Ποια ήταν η προσωπικότητα του Αριστείδη Στεργιάδη;


Ο Στεργιάδης διέθετε αναμφίβολα γνώσεις και διοικητικά προσόντα ώστε να κερδίσει την εμπιστοσύνη και να θεωρηθεί ικανός από τον πρωθυπουργό να αναλάβει το ιδιαίτερα βαρύ έργο στην Σμύρνη. Το έργο της Αρμοστείας έχει περιγραφεί και κανείς δεν αμφισβητεί την θετική συμβολή του στην εξυπηρέτηση των ελληνικών συμφερόντων. Εν τούτοις ο Στεργιάδης διακρινόταν από απόλυτες θέσεις σε ορισμένα θέματα, απαιτούσε πλήρη υποταγή και εφαρμογή των αποφάσεών του. Η εκρηκτική και βίαιη αντίδρασή του σε οποιαδήποτε παραφωνία ή παράβαση των εντολών του ήταν κάτι σύνηθες, που οπωσδήποτε συνέβαλε σε μια γενικώς αποκρουστική σκιαγραφία για το πρόσωπό του.

Ποια ήταν τα καθήκοντα και ο ρόλος του ως ύπατου αρμοστή στη Σμύρνη;


Ο Αρμοστής ήταν υπεύθυνος για την πολιτική διοίκηση του συνόλου των εδαφών στα οποία είχε επεκταθεί η παρουσία του Ελληνικού Στρατού, πλην της γραμμής του μετώπου. Δεδομένης της λεπτής ισορροπίας που επέβαλε η απόφαση διεξαγωγής δημοψηφίσματος το 1925, την στιγμή που το ελληνικό στοιχείο στην Ζώνη των Σεβρών μειονεκτούσε αριθμητικώς, είναι προφανές ότι θα έπρεπε να εξευρεθούν και ψήφοι Τούρκων προκειμένου να υπάρξει θετικό αποτέλεσμα για την ενσωμάτωση των εδαφών στην Ελλάδα. Συνεπώς, ο Στεργιάδης έχοντας τις σχετικές διαταγές του πρωθυπουργού Ελευθερίου Βενιζέλου άσκησε πολιτική αυστηρής ισονομίας, μεταξύ των πολιτών ανεξαρτήτου φυλής και θρησκεύματος.

Κράτησε ισορροπίες ανάμεσα στους Τούρκους και τους Έλληνες;


Δεδομένου του παραπάνω πλαισίου, είναι ευνόητο ότι η στάση του επίσημου αντιπροσώπου του ελληνικού κράτους, θα απέβλεπε στην ισορρόπηση της κατάστασης. Ωστόσο, ακριβώς επειδή η ψήφος των Τούρκων θα ήταν αποφασιστική για το μέλλον, ο Στεργιάδης επιχείρησε αρχικά να αποτρέψει και πατάξει τυχόν τάσεις αντεκδίκησης των Ελλήνων Μικρασιατών εις βάρος του τουρκικού στοιχείου, που μπορούσαν να εκδηλωθούν ως αποτέλεσμα της προηγούμενης καταπίεσης και κακομεταχείρισης που είχαν βιώσει. Σχεδόν ταυτόχρονα, στα πλαίσια της επιθυμίας επιβολής απόλυτης ισονομίας προς καθησυχασμό του τουρκικού πληθυσμού, πιθανόν μερολήπτησε –τουλάχιστον κατά τα αρχικά στάδια της ελληνικής παρουσίας– σε διαφόρους ιδιωτικής φύσεως διαφορές που προέκυψαν και απαιτούσαν την διαιτησία των Αρχών.

Ποια ήταν η σχέση του με τον Χρυσόστομο Σμύρνης;


Ο Στεργιάδης δεν φαίνεται ιδιαίτερα ευλαβής και προσηνής απέναντι στους εκπροσώπους της Εκκλησίας. Στην περίπτωση του Χρυσοστόμου Σμύρνης, ενός ένθερμου πατριώτη και ηγετικής μορφής εντός της ελληνικής κοινότητας, τον αντιμετώπισε με επιφύλαξη και ως δυνητικό κίνδυνο για τις ισορροπίες που επιζητούσε να επιβάλλει. Όμως η στάση του αυτή ήταν γενικότερη προς την άρχουσα τάξη των Ελλήνων της Σμύρνης, η οποία είναι φυσικό να έχαιρε ιδιαίτερου κύρους στην διάρκεια του οθωμανικού ζυγού. Σε κάθε περίπτωση, ο Χρυσόστομος Σμύρνης στις δύο επιστολές που έστειλε παραμονή της καταστροφής στον Βασιλιά Κωνσταντίνο και τον Ελευθέριο Βενιζέλο, μνημονεύει ιδιαίτερα τον Στεργιάδη, με μελανά χρώματα για το πρόσωπό του.

Γιατί ο Ελευθέριος Βενιζέλος τον στήριξε πολιτικά και τον υπερασπίστηκε;


Στην διάρκεια της πρωθυπουργίας του Βενιζέλου, αυτός ήταν φυσικό να στηρίξει πολιτικά τον Στεργιάδη καθώς εκτελούσε πιστά τις εντολές προκειμένου να εξυπηρετηθεί η ευρύτερη εθνική πολιτική που είχε χαράξει ο πρωθυπουργός. Συνεπώς σε κάθε περίπτωση διαμάχης μεταξύ Στεργιάδη και στρατιωτικής ηγεσίας ήταν φυσικό να δικαιώνει τον Αρμοστή.

Ποιοι δημοσιογράφοι συγκρούστηκαν μαζί του;


Στα πλαίσια της πολιτικής ισονομίας που έπρεπε να εφαρμοσθεί η Ύπατη Αρμοστεία είχε συστήσει την Υπηρεσία Λογοκρισίας που καθημερινά ήλεγχε την ύλη των εφημερίδων που επρόκειτο να κυκλοφορήσουν την επόμενη ημέρα. Ωστόσο, για διάφορους λόγους δημοσιεύονταν άρθρα στον Τύπο της Σμύρνης που προκαλούσαν την επιβολή μέτρων (κυρίως παύση κυκλοφορίας για κάποιο χρονικό διάστημα) εκ μέρους της Ύπατης Αρμοστείας. Η αρθρογραφία του Μιχαήλ Ροδά σε αθηναϊκές εφημερίδες, η οποία μετά τον θάνατό του εκδόθηκε σε βιβλίο, αποτελεί έως σήμερα μοναδικό δείγμα περιγραφής της Μικρασιατικής Εκστρατείας, αναδεικνύοντας σε κάθε φάση της τον ρόλο του Αριστείδη Στεργιάδη, σχεδόν πάντα με αρνητική προδιάθεση. Ο Ροδάς περιγράφει περιστατικά σύγκρουσης του Αρμοστή με εκδότες και δημοσιογράφους.

Ποιες είναι οι πολιτικές ενέργειες που έκανε όταν έπεσε το μέτωπο της Μικράς Ασίας για να προστατέψει τον άμαχο πληθυσμό;


Όταν έγινε αντιληπτό ότι μετά την διάρρηξη του μετώπου, η Στρατιά Μικράς Ασίας δεν ήταν σε θέση να αντιτάξει άμυνα, ο Στεργιάδης ενημέρωσε την κυβέρνηση για την ανάγκη επέμβασης των Μεγάλων Δυνάμεων, προκαλώντας εν ανάγκη και την αποβίβαση στρατιωτικών δυνάμεων στην Σμύρνη, ώστε να προστατευθεί και το σύνολο του άμαχου πληθυσμού. Έλαβε μάλιστα την πρωτοβουλία να ζητήσει από τον Γενικό Πρόξενο των ΗΠΑ (και πιθανόν της Αγγλίας), την κινητοποίηση της αμερικανικής κυβέρνησης, ώστε να μεσολαβήσει προκειμένου να συναφθεί ανακωχή. Η κυβέρνηση στην Αθήνα ενημέρωσε αρχικά την αγγλική για την σύναψη ανακωχής και πίεζε για την έξοδο στην στεριά στρατιωτικών δυνάμεων από τους Συμμάχους που αφ’ ενός μεν θα προστάτευαν τα συμφέροντα των κοινοτήτων τους και κατ’ επέκταση το σύνολο του πληθυσμού. Οι προσπάθειες απέτυχαν, διότι καμία από τις Μεγάλες Δυνάμεις δεν είχε την διάθεση να φανεί ότι εναντιώνεται καθ’ οιονδήποτε τρόπο στον νικηφόρο Κεμαλικό Στρατό. Ούτε τα αποβατικά αγήματα, ούτε και η επιβλητική παρουσία των Στόλων συνέβαλαν τελικά στην αποφυγή των βιαιοτήτων, υπερβασιών και των καταστροφών.

Γιατί θεωρήθηκε ο βασικός υπαίτιος της Μικρασιατικής Καταστροφής;


Όπως εξηγεί παραστατικά η Βικτώρια Σολομωνίδου όταν ήλθαν οι πρώτοι πρόσφυγες στην Ελλάδα, έγινε αντιληπτή η απολύτως αρνητική γνώμη που είχαν για τον Στεργιάδη και έτσι ακόμα και η βενιζελική παράταξη υιοθέτησε τις κατηγορίες που διαδίδονταν, συμπλέοντας με την προσφυγική κοινή γνώμη και παραβλέποντας ότι είχε αναδειχθεί από τον Βενιζέλο. Από την πλευρά του και ο ίδιος ο Βενιζέλος δεν υιοθέτησε μεν τις κατηγορίες προς το πρόσωπο του Αρμοστή, ούτε όμως και έσπευσε να τον υπερασπιστεί. Μετά την καταδίκη και εκτέλεση των Έξι, ο Στεργιάδης που δεν είχε λογοδοτήσει, αλλά ούτε και υπήρχε κατατεθειμένη δική του ερμηνεία ή εξηγήσεις για τα γεγονότα, απετέλεσε φυσιολογικά ιδανικό αποδιοπομπαίο τράγο.

Τι σημαίνει για εσάς ο εορτασμός της επετείου της Μικρασιατικής Καταστροφής, από το ελληνικό κράτος;


Ο εορτασμός από το ελληνικό κράτος είναι μια διαρκής ηθική υποχρέωση, στην μνήμη των προγόνων μας και των αλησμόνητων πατρίδων που επί αιώνες έζησαν. Αποτελεί και μια εθνική ανάγκη, για την μελέτη των γεγονότων και την εξαγωγή διδαγμάτων, ώστε ως λαός να μπορέσουμε να γίνουμε καλύτεροι, να μην επαναλάβουμε τα ίδια λάθη, συνεπώς να προχωρήσουμε με σιγουριά και αυτοπεποίθηση στο μέλλον.



img

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ