Η συμπλήρωση ενός αιώνα από τη μετονομασία του ιστορικού οικισμού Ιμάμ Τσαούς σε Άγιο Σπυρίδωνα αποτελεί μια σημαντική αφορμή για να φωτιστούν άγνωστες πτυχές της τοπικής ιστορίας. Πίσω από την αλλαγή του ονόματος το 1926 κρύβονται ιστορικές διεργασίες, πολιτικές αποφάσεις, αντιπαραθέσεις και η σταδιακή διαμόρφωση της ταυτότητας μιας κοινότητας που κουβαλά αιώνες ιστορικής συνέχειας.

Ο ερευνητής και συγγραφέας κ. Βράκας, μέσα από τη μακρόχρονη μελέτη των πηγών και της λαογραφίας της περιοχής, αναδεικνύει άγνωστα τεκμήρια και εξηγεί πώς η ιστορία του τόπου δεν περιορίζεται στις επίσημες αποφάσεις, αλλά αποτυπώνεται στη συλλογική μνήμη των κατοίκων και στα πολύτιμα αρχειακά ευρήματα που έρχονται στο φως.

ΕΡ: Κύριε Βράκα, με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από τη μετονομασία του χωριού από Ιμάμ Τσαούς σε Άγιος Σπυρίδωνας, ποιες ήταν οι συγκεκριμένες τοπικές συνθήκες και οι διεργασίες που οδήγησαν στην επιλογή αυτού του ονόματος το 1926;

AΠ: Στο ΦΕΚ 332, 21.09.1926 ανακοινώνεται η απόφαση του Υπουργείου Εσωτερικών για μετονομασίες οικισμών με κακόηχα ονόματα. Ένα από αυτά ήταν και το Ιμάμ Τσαούς. Συγκροτήθηκαν επιτροπές που έκαναν προτάσεις, για τα νέα ονόματα. Στην επιτροπή γνωρίζουμε ήταν και ο αείμνηστος Ιστοριοδίφης και γυμνασιάρχης Τσούτσινος, o οποίος πρότεινε ως μετονομασία το όνομα ΡΩΓΟΙ καθότι, όπως ο ίδιος έλεγε, ήταν πάντα αναπόσπαστο κομμάτι των Ρωγών άρα και κομμάτι της ιστορίας της Άρτας. Μάλιστα ο Τσούτσινος παρά την έλευση και εγκατάσταση των Προσφύγων στη Νέα Κερασούντα, όπου βρίσκεται το Κάστρο των Ρωγών σήμερα, πρότεινε το κάστρο να περάσει στον Νομό Άρτας, εφόσον πέρασε η Πέτρα στο Νομό Πρέβεζας. Τελικά διάφοροι λόγοι δεν το επέτρεπαν και ο Τσούτσινος παρότι έφερνε επιχειρήματα δεν είχε υποστηρικτές. Είχε προταθεί και κάποιο άλλο όνομα αλλά στο τέλος επικράτησε το όνομα ΑΓΙΟΣ ΣΠΥΡΙΔΩΝΑΣ. Εφόσον ψηφίστηκε στο κοινοτικό Συμβούλιο του "Ιμάμ Τσαούση", πέρασε στη βουλή των Ελλήνων και έτσι με το ΦΕΚ 88-Β/16.11.1926 αναγνωρίστηκε σε κοινότητα Αγίου Σπυρίδωνα.

ΕΡ: Πώς επηρέασε την κοινωνική δομή και την καθημερινότητα των κατοίκων η παράλληλη μετάβαση από το καθεστώς του οθωμανικού τσιφλικιού στην οργάνωση της αυτόνομης κοινότητας;

AΠ: Απ’ ό,τι γνωρίζουμε αυτό άργησε πολύ. Το Ιμάμ Τσαούς προ δεκαετιών είχε πάψει να είναι οθωμανικό τσιφλίκι αλλά ήταν μέρος του οικισμού, τσιφλίκι του τύραννου και τσιφλικά Καραπάνου. Ο Καραπάνος πούλησε τα κτήματα του και κάποια έγιναν αναδασμοί από την κυβέρνηση Βενιζέλου. Έτσι στην δεκαετία του ‘30 μπορούμε να πούμε, πως η κοινότητα ήταν πλέον αυτόνομη.

ΕΡ: Με βάση και τη δική σας συγγραφική μελέτη για τη λαογραφία της περιοχής, ποια στοιχεία της λησμονημένης παράδοσης και των εθίμων βοήθησαν τους κατοίκους να διαμορφώσουν τη νέα τους συλλογική ταυτότητα μετά την αλλαγή του ονόματος;

AΠ: Σε αυτό δεν άλλαξε σχεδόν τίποτα. Επίσης και αν το όνομα άλλαξε στα χαρτιά οι κάτοικοι συνήθιζαν ακόμη το παλιό όνομα. Το Ιμάμ Τσαούς και σε τοπικό ιδίωμα Μαμτσαούς. Ακόμη και κρατικές υπηρεσίες το χρησιμοποιούσαν ως και η επίσημη χαρτογραφία. Μάλιστα στο Β΄ Π.Π. η γερμανική κατασκοπία σε χάρτη που έχω, γράφει μεν Άγιος Σπυρίδωνας αλλά σε παρένθεση γράφει και το Ιμάμ Τσαούς. Πιστεύω πως το παλιό όνομα Ιμάμ Τσαούς ή Μαμτσαούς άρχισε να εξαφανίζεται με τη δεκαετία ‘50/’60. Αλλά δεν έχει σβήσει και αυτό είναι καλό γιατί δεν μπορούμε να σβήσουμε την ιστορία μας, όπως και αν αυτή εξελίχθηκε.

ΕΡ: Ποιο είναι τελικά το πιο σπάνιο ιστορικό τεκμήριο, έγγραφο ή αρχείο που φέρατε στο φως κατά την έρευνά σας και θεωρείτε ότι εμπλουτίζει καταλυτικά την ιστορία του τόπου;

AΠ: Αναμφίβολα τα Οθωμανικά φορολογικά κατάστιχα από το 1530 ως το 1645, τα οποία μας δίνουν ονόματα και σπίτια και έτσι έχουμε και μια δημογραφική ενημέρωση. Παραπέρα δε αυτά τα αρχεία μας δίνουν μέσω της φορολογίας και την παραγωγή και έτσι μπορούμε να έχουμε εικόνες με την ενασχόληση και διαβίωση των ανθρώπων τότε. Μαθαίνουμε επίσης πως το Τσαβουσάν, ένα από τα πρώτα ονόματα του Ιμάμ Τσαούς άνηκε στο χάσι της Άρτας, δηλαδή σε μια ανώτερη οικονομική μονάδα, η οποία άνηκε στον σουλτανικό οίκο, και έτσι δεν είχε σπαχήδες ή τιμαριούχους Οθωμανούς που να πιέζουν τον κόσμο για περισσότερο απόδοση. Στο χάσι του Κάμπου ήταν κάπου 20 χωριά αν δεν κάνω λάθος.