Της Ειρήνης Κατσούλα

Ο σύλλογος, το διοικητικό του συμβούλιο και τα μέλη του, έχουν καταβάλει σπουδαίες προσπάθειες τα τελευταία χρόνια, ώστε να προωθήσουν και να προβάλλουν το συγκεκριμένο έθιμο και τον τόπο τους, επιτυγχάνοντας αξιοθαύμαστα αποτελέσματα, στηριζόμενοι ως επί το πλείστον στις δικές τους δυνάμεις.

Επικοινωνήσαμε με τον Πρόεδρο του Συλλόγου, Σπύρο Παππά, ο οποίος μας μίλησε για τις σημαντικές προσπάθειες του συλλόγου όλα αυτά τα χρόνια στους τομείς της εξωστρέφειας, του τουρισμού και του πολιτισμού. «Το παραδοσιακό γαϊτανάκι της Γραμμενίτσας εξελίσσεται γύρω από ένα τελετουργικό, μια ιεροτελεστία, που παραμένει ανέγγιχτη για περισσότερο από έναν αιώνα. Είναι το μόνο γαϊτανάκι στην Ελλάδα που χορεύεται με χειροποίητες προσωπίδες. Πρόκειται για ένα γαϊτανάκι με μοναδικά χαρακτηριστικά, που δεν τα συναντούμε αλλού. Χορεύεται και τις δύο Κυριακές, αφού πρώτα μπει ένας Γενίτσαρος και μια Νύφη μέσα στην εκκλησία να ανάψουν ένα κερί να πάρουν την ευλογία. Το χορεύουν αποκλειστικά άντρες, που υποδύονται και τη Νύφη, τον γυναικείο ρόλο δηλαδή. Αφού το πλέξουμε το πρωί, μετά περνάμε από όλα τα σπίτια του χωριού και χωριό, κάτοικοι και «μπουλούκι» με τα όργανα γινόμαστε ένα, μια μεγάλη παρέα, καταλήγοντας πάλι στη συνέχεια στην πλατεία το βράδυ για να το ξαναπλέξουμε. Με αποκορύφωση του εθίμου τη δεύτερη Κυριακή, την Κυριακή της Τυρινής, όπου το βράδυ ακούγεται ένα συγκεκριμένο τραγούδι του χωριού όπου τότε εκείνη τη στιγμή βγαίνουν όλες οι προσωπίδες και αποκαλύπτονται τα πρόσωπα. Η πράξη αυτή έχει μεταφορικό νόημα, δηλώνοντας το τέλος του φόβου, τη νέα αρχή, το νέο ξεκίνημα. Το γαϊτανάκι της Γραμμενίτσας κουβαλάει πάνω αρχέγονους συμβολισμούς, συμβολισμούς μύησης, ενώ μετά την Οθωμανική Αυτοκρατορία εξελίχθηκε, κουβαλώντας πάνω του επαναστατικούς συμβολισμούς. Οι καρνάβαλοι, τα κουδούνια, τα όργανα αποτελούν στοιχεία του.

Να τονίσουμε ότι η χειροποίητη προσωπίδα από το γαϊτανάκι μας, από πέρυσι, κοσμεί το Εθνογραφικό Κέντρο Γιώργη Μελίκη- Κέντρο Έρευνας Μάσκας, το μοναδικό στα Βαλκάνια, το οποίο διαθέτει συλλογή περισσότερων από 120 ειδών μάσκας. Να σημειωθεί ότι το 2004 μαζί με την αείμνηστη Δόμνα Σαμίου και τον σκηνοθέτη Στράτο Στασινό παρουσιάσαμε το γαϊτανάκι μας στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης. Επιπλέον, το γαϊτανάκι μας έχει κερδίσει το πρώτο βραβείο στο ντοκιμαντέρ «Ήπειρος» του σκηνοθέτη κινηματογράφου Στράτου Στασινού. Κάθε χρόνο κατά τη διάρκεια των Αποκριών οργανώνουμε επισκέψεις από άλλες περιοχές της χώρας μας εδώ στη Γραμμενίτσα, μετά από επικοινωνίες που έχουμε με άλλους συλλόγους και ταξιδιωτικά γραφεία. Κάθε χρόνο η Γραμμενίτσα γεμίζει κόσμο, επισκέπτες που έρχονται από πολύ μακριά για να δουν από κοντά και να ζήσουν την αναβίωση αυτού του εθίμου. Μάλιστα φέτος, θα βρίσκεται στη Γραμμενίτσα η ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, με επικεφαλής τον καθηγητή κ. Παπακώστα για να γίνει επιτόπια καταγραφή του εθίμου, με συνεντεύξεις και βίντεο, ενώ μια εικοσαμελής ομάδα λαογράφων και χορογράφων θα έρθει από την Αμερική, μετά από πρόκληση του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, για να δει από κοντά το έθιμο, να το καταγράψει και στη συνέχεια να ενσωματώσει στοιχεία του σε χορογραφίες που θα λάβουν χώρα στην Αμερική. Όπως είδατε, πριν λίγες ημέρες έγινε από τον σύλλογό μας και η παρουσίαση του βιβλίου «Το Γαιτανάκι της Γραμμενίτσας: Παράδοση, Ρίζες και Ανάσες Χρόνου» του χοροδιδασκάλου, ερευνητή και λαογράφου Γεώργιου Χ. Κομζιά. Πρόκειται για ένα σημαντικό επίτευγμα, μετά από αρκετά χρόνια έρευνας. Για όλα αυτά και για πολλά ακόμη, αισθανόμαστε ως Πολιτιστικός και Λαογραφικός Σύλλογος Γραμμενίτσας πολύ υπερήφανοι!».

Συγχαρητήρια αξίζουν σε όλο το Διοικητικό Συμβούλιο του Πολιτιστικού και Λαογραφικού Συλλόγου Γραμμενίτσας «Το Γαϊτανάκι» (Πρόεδρος: Σπύρος Παππάς, Αντιπρόεδρος: Ανθούλα Τάτση, Γραμματέας: Καλλιόπη Αλέξη, Ταμίας: Σπυρίδων Τσαρακλιμάνης, Μέλη: Λάμπρος Μήτσιος, Λάμπρος Τατσής, Κωνσταντίνος Υφαντής). Ιδιαιτέρως σημαντική ήταν και η συμβολή της Ιστορικού Ελένης Θεοδώρου, η οποία συνέβαλε στο να τοποθετηθεί η προσωπογραφία από το γαϊτανάκι στο Μουσείο Μελίκη.

Η κα Θεοδώρου μας δήλωσε «Η αναγνώριση της δουλειάς, της αφοσίωσης στην παράδοση και της αγάπης για τα έθιμα που δίνουν στους ανθρώπους την ακριβή αίσθηση ταυτότητας, έφεραν τη Γραμμενίτσα και τους ανθρώπους της, στο Εθνογραφικό Μουσείο Μάσκας στη Μελίκη. Οι προσωπίδες του Γενίτσαρου, της Νύφης, του Αράπη, του Καρνάβαλου, δουλεμένες από τον Κώστα Χ. Κωνσταντίνου έχουν πια τη θέση τους στο Μουσείο με την εντυπωσιακή συλλογή του Γιώργου Μελίκη. Το Εθνογραφικό Κέντρο Γιώργη Μελίκη - Κέντρο Έρευνας Μάσκας, σε μια μικρή κωμόπολη 60 χιλιόμετρα από την Θεσσαλονίκη, φιλοξενεί εκατοντάδες μάσκες αυθεντικές από όλη την Ελλάδα. Η γνωριμία μου με τον ΓεώργηΜελίκη ήρθε μέσω της δουλειάς του και της προσφοράς του στην παράδοση του τόπου μας. Τον θαυμασμό μου στο έργο του μου ενέπνευσε ο καθηγητής μου, καθηγητής Λαογραφίας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Βασίλης Νιτσιάκος. Έμαθα από αυτόν για το έργο του μουσείου και μεσολάβησα ώστε ο Σύλλογος να έρθει σε επαφή μαζί του. Τους διαβεβαίωσα ότι πρόκειται για δουλειά αυθεντική και υψηλής πολιτισμικής αξίας. Το ΔΣ του συλλόγου ήρθε σε επαφή με τους υπευθύνους του μουσείου και πλέον η μάσκα βρίσκεται στο μουσείο».

Ο Πολιτιστικός και Λαογραφικός Σύλλογος Γραμμενίτσας «Το Γαϊτανάκι» προάγει τον πολιτισμό του τόπου μας με όλες του τις δυνάμεις, τη στιγμή που τα χωριά της επαρχίας μένουν εγκαταλελειμμένα στη μοίρα τους. Το έχω επισημάνει ξανά, τα χωριά μας στέκονται όρθια και ζωντανά χάρη στις ενορίες και τους πολιτιστικούς συλλόγους , που υπερβάλλουν εαυτόν, με χρήματα από το υστέρημά τους και ώρες από την καθημερινότητά τους για να προσφέρουν «ζωή μέσα στον μαρασμό»!

Ρωτήσαμε τον κ. Παππά ποια είναι η γνώμη του για την στήριξη των πολιτιστικών συλλόγων στα χωριά μας και ο ίδιος μας απάντησε τα εξής «Θα πω μόνο δυο λόγια, ότι εχθρός του καλού είναι το καλύτερο… Παλεύουμε, αγωνιζόμαστε για τον τόπο μας, για τη διατήρηση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς και συχνά παλεύουμε μόνοι μας. Δεν γίνεται να περιμένουμε μια φορά τον χρόνο να μας δοθεί λίγη σημασία, λίγο ενδιαφέρον. Τα έθιμα, οι παραδόσεις μας δεν σταματούν, δεν μπαίνουν σε παύση και ξαφνικά εμφανίζονται μόνο τις Απόκριες. Κρίνω ότι όλοι οι φορείς της Άρτας πρέπει να δώσουν περισσότερη έμφαση και στήριξη στους συλλόγους τόσο η Περιφέρεια όσο και ο Δήμος Αρταίων. Βέβαια, να πω ότι τώρα τελευταία το τμήμα Τουρισμού του Δ. Αρταίων έχει δείξει ενδιαφέρον για το έθιμο και βρισκόμαστε σε καλή συνεργασία για την παρουσίασή του σε κάποιες πανελλαδικής εμβέλειας εκπομπές, όμως δυστυχώς λείπει η οργανωμένη και συντονισμένη προσπάθεια από τους αρμοδίους για ένα πιο επαγγελματικό marketing, μια πιο επαγγελματική και αποδοτική προσέγγιση γύρω από την προώθηση του εθίμου και την αύξηση της επισκεψιμότητας στην Γραμμενίτσα κατά την αναβίωσή του».

Κλείνοντας, να σας ενημερώσουμε για το πρόγραμμα των εκδηλώσεων του Συλλόγου: απόψε Παρασκευή 20 Φεβρουαρίου στις 9 μ.μ. όλοι στην πλατεία ντυμένοι Καρναβάλια κάνουν φασαρία, αύριο Σάββατο 21 Φεβρουαρίου στις 6 μ.μ. Παιδικό Γαϊτανάκι και δρώμενα από τα χορευτικά τμήματα του συλλόγου, την Κυριακή 22 Φεβρουαρίου από τις 10 το πρωί έως τις 6 μ.μ. το παραδοσιακό «Γαϊτανάκι» με το κόψιμο της κορδέλας και την Κ. Δευτέρα από τις 11 π.μ. και μετά Κούλουμα με δωρεάν σαρακοστιανά και ζωντανή μουσική.