Το «Δίκτυο Ορεινών Εργαστηρίων» (Μπουλούκι, Το Σχολείο της Γης, Τζουμέικερς/Tzoumakers, Τα Ψηλά Βουνά) θέτει υπόψη των αρμόδιων φορέων την κρίσιμη κατάσταση στην οποία βρίσκεται ο ιστορικός νερόμυλος των Αγνάντων, στο Δήμο Κεντρικών Τζουμέρκων, μετά την κακοκαιρία Adel και τις συνεχείς κατολισθήσεις στην περιοχή.

Η υποχώρηση του εδάφους στο κέντρο του οικισμού έχει θέσει σε άμεσο κίνδυνο τη λιθόκτιστη κατασκευή, με τμήματα της λιθοδομής να έχουν ήδη αποκολληθεί και η στέγη να εμφανίζει έντονες φθορές. Το μνημείο κινδυνεύει πλέον με μερική ή ολική κατάρρευση.

Ο νερόμυλος αποτελεί σημαντικό δείγμα παραδοσιακής τεχνογνωσίας στη διαχείριση του νερού και τοπόσημο για τα Τζουμέρκα, συνδεδεμένο με την ιστορία του οικισμού και το ευρύτερο πολιτιστικό τοπίο. Παρόμοια φαινόμενα αστάθειας έχουν παρατηρηθεί και σε άλλους νερόμυλους της περιοχής, όπως στον νερόμυλο της Σγάρας, αναδεικνύοντας τη γενικότερη ευαλωτότητα αυτών των μνημείων.

Στις 5 Φεβρουαρίου 2026, το Δίκτυο απέστειλε επιστολή στους αρμόδιους φορείς, μεταξύ των οποίων η Ιερά Μητρόπολη Άρτης, η Υπηρεσία Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων Ηπείρου, ο Δήμος Κεντρικών Τζουμέρκων και η Περιφέρεια Ηπείρου, ενημερώνοντας για την κατάσταση και ζητώντας άμεση παρέμβαση. Η ΥΝΜΤΕ ενημέρωσε ότι έχει πραγματοποιηθεί αυτοψία και ενημέρωση των φορέων.

Το Δίκτυο τονίζει την ανάγκη για ολοκληρωμένο σχέδιο προστασίας, αποκατάστασης και επαναλειτουργίας του νερόμυλου, με έμφαση στη συμμετοχή της τοπικής κοινότητας, εκπαιδευτικές δράσεις σε παραδοσιακές τεχνικές δόμησης και διαχείρισης νερού, και διερεύνηση της δυνατότητας ήπιας επαναλειτουργίας, συμπεριλαμβανομένης μικρής κλίμακας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Προτείνεται επίσης συμμετοχική χαρτογράφηση των νερόμυλων της ευρύτερης περιοχής, καταγραφή των παραδοσιακών πρακτικών και υποδομών, ως στοιχεία υλικής και άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς.

Επισημαίνει ότι η πιλοτική εφαρμογή ήπιας αξιοποίησης της υδροκίνησης στον νερόμυλο των Αγνάντων, με σεβασμό στον μνημειακό χαρακτήρα και το θεσμικό πλαίσιο προστασίας, θα μπορούσε να λειτουργήσει ως πρότυπο έργο, προσελκύοντας επισκέπτες, ερευνητές και εκπαιδευτικές δράσεις, ενώ ταυτόχρονα θα αναδείξει βιώσιμες πρακτικές σύνδεσης της πολιτιστικής κληρονομιάς με τη σύγχρονη χρήση.

Τέλος, ζητά άμεση συνάντηση ή επικοινωνία με τους αρμόδιους φορείς για να συζητηθεί η επείγουσα κατάσταση και οι δυνατότητες συνεργασίας, τεχνικής υποστήριξης ή χρηματοδότησης, προτού η κατάσταση οδηγήσει σε ανεπανόρθωτη απώλεια του μνημείου.