Αυτός είναι ο καπιταλισμός: Παιδική, εφηβική και νεανική παραβατικότητα και εγκληματικότητα

Το 2025 μάς αποχαιρέτησε κι ανάμεσα στο «αποτύπωμα» που αυτό άφησε είναι μία ακόμη αύξηση των ποσοτικών, αλλά κυρίως των ποιοτικών, δεικτών της παιδικής, εφηβικής και νεανικής παραβατικότητας και εγκληματικότητας.
Σύμφωνα με διάφορα δημοσιεύματα στη χώρα μας «πάνω από 9.000 παιδιά βρέθηκαν ενώπιον αρχών για παραβατικές συμπεριφορές» τους εννέα πρώτους μήνες του 20251. Βεβαίως, οι αστικές προσεγγίσεις της «παραβατικότητας» συνηθίζουν να συσσωρεύουν εδώ διάφορες κοινωνικές εκδηλώσεις, ακόμη και κάποιες θετικές ριζοσπαστικές δράσεις, θολώνοντας την ουσία. Ομως το γεγονός της αύξησης αυτού του κοινωνικού φαινομένου δεν αλλάζει.
Η Ελλάδα δεν αποτελεί κάποια εξαίρεση από τον κανόνα, αφού ανάλογες τάσεις εκδηλώνονται σε όλο τον καπιταλιστικό κόσμο. Από τις ΗΠΑ έως την Ινδία και από την Αυστραλία έως τη Ρωσία είναι ένα ζήτημα που κυριαρχεί στις ειδήσεις και καταγράφεται στις διάφορες «εθνικές στρατηγικές» των αστικών κυβερνήσεων. Παντού ως πρώτο μέλημα προτάσσεται η καταστολή, η αστυνομοκρατία, οι απαγορεύσεις και περιορισμοί. Μάλιστα από την 10η Δεκεμβρίου 2025, η Αυστραλία έγινε η πρώτη χώρα στον κόσμο που εφαρμόζει πλήρη απαγόρευση πρόσβασης σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά κάτω των 16 ετών. Αυτό αφορά πλατφόρμες όπως Facebook, Instagram, TikTok, Snapchat, X (Twitter), Reddit, YouTube κ.ά., όπου εταιρείες «υποχρεούνται» να μπλοκάρουν λογαριασμούς ανηλίκων.2
Οι αστικές κυβερνήσεις με αυτόν τον τρόπο εργαλειοποιούν την ανησυχία του ανυποψίαστου γονιού, που ανησυχεί για την ασφάλεια του παιδιού, πατώντας και στη στενομυαλιά του μικροαστού «νοικοκυραίου», που είναι εθισμένος στα εγκλήματα του ιμπεριαλισμού και δεν του καίγεται καρφάκι για την καθημερινή δολοφονία δεκάδων παιδιών στη Γάζα, στην Παλαιστίνη, στο Σουδάν και στα άλλα δεκάδες μέτωπα των ιμπεριαλιστικών επεμβάσεων και πολέμων, απαιτώντας εδώ και τώρα την αυστηροποίηση της νομοθεσίας, περισσότερη αστυνόμευση με κάμερες και drones κ.ο.κ. Τίποτα όμως από όλα αυτά δεν μπορεί να αποτελέσει την ενδεδειγμένη λύση σε ένα κοινωνικό πρόβλημα, που εξαπλώνεται σαν μάστιγα σε όλες τις σύγχρονες καπιταλιστικές κοινωνίες.
Ολα τα παραπάνω συνηγορούν πως μέσα στη σημερινή καπιταλιστική κοινωνία υπάρχουν πολλοί παράγοντες που μπορούν να οδηγήσουν στην εκδήλωση της εγκληματικής συμπεριφοράς, όπως στρεβλά πρότυπα, ή στρεβλή εκδήλωση ανθρώπινων αναγκών, μεταξύ των οποίων της ανάγκης του παιδιού και του εφήβου για αναγνώριση (π.χ. είναι πιθανόν σε κάτι τέτοιο να παραπέμπουν τα λόγια του νεαρού δολοφόνου «θα διαβάσετε τι θα κάνω στη Wikipedia»). Να γιατί τα όποια κατασταλτικά μέτρα, όπως η ενίσχυση της αστυνομοκρατίας, εκτός του ότι ενισχύουν το κλίμα γενικευμένης καταστολής, είναι απλώς «στάχτη στα μάτια» και δεν μπορούν να δώσουν λύσεις σε αυτό το κοινωνικό πρόβλημα.
Είναι αυτονόητη η ανάγκη να ενισχυθούν και να στελεχωθούν με το αναγκαίο προσωπικό τα Κέντρα Υγείας, όλες οι δημόσιες δομές για να πραγματοποιούν προγράμματα πρόληψης και παρεμβάσεις σε πρωτοβάθμιο επίπεδο, καθώς και η ανάπτυξη της δευτεροβάθμιας περίθαλψης σε πανελλαδικό επίπεδο και η στελέχωση όλων των σχολικών μονάδων με ψυχολόγο και κοινωνικό λειτουργό.8 Μια τέτοια εξέλιξη θα βοηθούσε και στη στήριξη των γονιών και των εκπαιδευτικών στο έργο τους.
Την ίδια ώρα πρέπει να σημειώσουμε πως αυτό το κοινωνικό πρόβλημα δεν μπορεί να ξεριζωθεί εάν δεν ανατραπεί ο καπιταλισμός, που καλλιεργεί τον ατομικισμό, τον εθνικισμό, τον ρατσισμό, τα στρεβλά πρότυπα, όπως το κυνηγητό του κέρδους, τη βία του ανταγωνισμού, που γεννά τον φασισμό.
Βασίλης Ζιώβας