Την Δευτέρα 25 Οκτωβρίου του 2021, απεβίωσε η πρόεδρος του Πανελληνίου Σοσιαλιστικού Κινήματος (ΠΑΣΟΚ), και του Κινήματος Αλλαγής, Φώφη Γεννηματά. Ο θάνατος της προήλθε ως απόρροια του πολύχρονου προβλήματος υγείας (καρκίνος) που εν προκειμένω, αντιμετώπισε.

Με αυτόν τον τρόπο, ο θάνατος της Φώφης Γεννηματά, ‘υπαγορεύει’, ουσιαστικά, στον ευρύτερο πολιτικό χώρο όπου και η ίδια ανήκε, αλλά πρωτίστως στους στενούς συγγενείς και φίλους, να ενεργοποιήσουν τα ανακλαστικά της μνήμης, μνημονεύοντας τόσο το όνομα, όσο και τα χαρακτηριστικά που έφερε το όνομα ‘Φώφη Γεννηματά’.

Και αυτή είναι μία απαίτηση στην οποία και οδηγεί ο θάνατος, ο θάνατος του προσώπου, που δεν καθίσταται παύση, αλλά «τέλος», για να υιοθετήσουμε την Ντερριντιανή οπτική: «Ο θάνατος δεν θέτει ένα τέλος σε κάποιον που βρίσκεται μέσα στον κόσμο, ούτε σε έναν κόσμο ανάμεσα σε τόσους άλλους, ο θάνατος καθορίζει κάθε φορά, κάθε φορά εις πείσμα της αριθμητικής, το απόλυτο τέλος του ίδιου και μοναδικού κόσμου, αυτού που ανοίγει ο καθένας σαν να είναι ο ένας και μοναδικός κόσμος, το τέλος του μοναδικού κόσμου, το τέλος της ολότητας αυτού που υπάρχει ή που μπορεί να παρουσιάζεται ως η απαρχή του κόσμου για ένα τέτοιο μοναδικό ζωντανό πλάσμα, είτε πρόκειται για ανθρώπινο είτε όχι»(1).

Στην οντολογική θεώρηση του Γάλλου φιλοσόφου Ζακ Ντερριντά, ο θάνατος νοείται ως ένα τέλος, ήτοι ως ένα τέλος της ζωής και του βιό-κοσμου που αντιπροσώπευε ή ορθότερα, έφερε ο θανών ή η θανούσα, εκεί όπου, αυτού του τύπου η προσέγγιση, προσιδιάζει προς την κατεύθυνση υπέρβασης της αριθμητικής οπτικής που εμπεριέχει την έννοια του τέλους ως είσοδος στο ‘μηδέν’.

Ακριβώς διότι ο δόκιμος Ντερριντιανός λόγος περικλείει την έννοια του ‘ζειν’ και του ‘δημιουργείν’, έτσι και νοηματοδοτεί τον θάνατο ως «το τέλος του μοναδικού κόσμου», του βίου δηλαδή ως θραύσματα στιγμών, λόγων και συνδέσεων-αντιφάσεων, το με τον ίδιο να αποφεύγει συνειδητά να αναφερθεί σε ένα οποιοδήποτε ‘μετά’.

Θέτοντας στην προμετωπίδα της ανάλυσης μας αυτή την προσέγγιση, στρεφόμαστε εκ νέου προς τον ιδεατό άξονα της μνήμης, η επί-κληση της οποίας, συνειδητά και μη, δύναται να συγκροτήσει τις απαραίτητες ‘γέφυρες’ μετάβασης όχι προς ένα οποιοδήποτε παρελθόν, αλλά, προς το παρελθόν εκείνο του προσώπου (εδώ, της Φώφης Γεννηματά), το οποίο και υπήρξε ο «ίδιος και μοναδικός κόσμος», με διακύβευμα την βιωματική ενεικόνιση στιγμών, ατομικών και συλλογικών, την ενθύμηση δια του λόγου και δια του ηθικού παραδείγματος, χρήσιμο για τα παιδιά της Φώφης Γεννηματά(2), την συγκράτηση στη μνήμη του προσώπου της Φώφης Γεννηματά, όχι ως ολόγραμμα, αλλά ως προτροπή.

Η μνήμη δεν μπορεί να φέρει πίσω στη ζωή, ούτε εκ των προτέρων υπόσχεται κάποια μέγιστη παρηγοριά.

Αντιθέτως, επιτρέπει την έκφραση συναισθημάτων, συνδράμει σε μία ‘συν-διαλλαγή’ με το πρόσωπο που πέθανε, απαραίτητη εν καιρώ πένθους, και δεν διστάζει να θυσιάσει το μείζον για το έλασσον, που δεν χρειάζεται να εμβαπτισθεί στα νάματα του ‘εντυπωσιακού’ για να παραγάγει νόημα. Ιδέες και αξίες. Και η Φώφη Γεννηματά ήσαν πρόσωπο, πρόσωπο δημόσιο και πολιτικό, το οποίο συνδέθηκε με ιδέες.

Η μνημόνευση της, (όχι μέσω της κατασκευής κάποιου μνημείο), συνιστά μνημόνευση ενός προσώπου που βίωσε τα δικά της ‘τώρα’ και τα δικά της ‘θέλω’, επενδύοντας μέχρι την τελευταία στιγμή στην απαντοχή, σε εκείνο το είδος της απαντοχής που βρίσκει το νόημα της στην αλήθεια.


(1)Βλέπε σχετικά, Ντερριντά Ζακ, ‘Κριοί. Διάλογος ατέρμων: Μεταξύ δυο απείρων, το ποίημα’, Πρόλογος-Μετάφραση: Αγκυρανοπούλου Χρυσούλα, Επίμετρο: Βέλτσος Γιώργος, Εκδόσεις Ίνδικτος, Αθήνα, 2008, σελ. 26.

(2)Την περίοδο που βρισκόταν στο νοσοκομείο ‘Ευαγγελισμός’, αλλά ακόμη και μετά θάνατον, η Φώφη Γεννηματά, κόμισε, αρχικά προς την οικογένεια και τα παιδιά της, εκείνη την αίσθηση της ηθικής στάση που παραπέμπει στην έννοια του παραδείγματος: ‘Κάνω τον τρόπο αντιμετώπισης της ασθένειας καθώς και του θανάτου, παράδειγμα ζωής για τα παιδιά μου’. Άρα, με αυτόν τον τρόπο, το παράδειγμα εγγράφει εντός του την ζωή.