Αναρτήθηκε στις:15-04-16 09:23

Συνέντευξη της Εύης Τσιτιρίδου στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη


Η γλώσσα μας εκτός από απίστευτη ομορφιά έχει και τεράστια δύναμη

Η Εύη Τσιτιρίδου γεννήθηκε στην Αθήνα. Σπούδασε στο Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών του Πανεπιστημίου Αθηνών. Από το 2003 εργάζεται στη δημόσια εκπαίδευση. Την ενδιαφέρουν ιδιαίτερα η παιδική λογοτεχνία και οι εκπαιδευτικές, πολιτιστικές και ψυχαγωγικές παραγωγές που αφορούν στα παιδιά και σε όσους απευθύνονται σε αυτά.

ΕΡ. Πώς αρχίζει η συγγραφή μιας νέας ιστορίας;
ΑΠ. Συνήθως υποσυνείδητα. Μέρες, μήνες, μπορεί και χρόνια πριν, κυοφορείται μέσα σου, ώσπου έρχεται η στιγμή που ασφυκτιά και θέλει οπωσδήποτε να γεννηθεί. Τότε καμία δύναμη δεν μπορεί να την κρατήσει μόνο δική σου. Από τη στιγμή που θα ενσαρκωθεί σε γραπτό λόγο, έχει λευτερωθεί. Γιατί σκοπός της ύπαρξής της είναι η επικοινωνία σου, η νοερή αλλά ουσιαστική σύνδεσή σου με εκείνους από τους οποίους θα διαβαστεί.

ΕΡ. Ποια είναι η πηγή έμπνευσης για να γράψετε ένα βιβλίο;
ΑΠ. Κάθε τι ανθρώπινο, κάθε τι έμβιο και μη. Ο κόσμος όλος, «ο μικρός, ο μέγας» που λέει κι ο ποιητής. Στολίδι νοητό, κατανοητό και ακατανόητο μαζί. Ένα θαύμα…

ΕΡ. Πόσο χρόνο κάνετε για να γράψετε μια ιστορία;
ΑΠ. Εξαρτάται από την ίδια την ιστορία και από το πόσο χρόνο χρειάζεται εκείνη για να γεννηθεί. Και από μένα, βεβαίως, από το πόσο είμαι και αισθάνομαι έτοιμη γι’ αυτό. Ένα παραμύθι, ένα ποίημα, ή ένα διήγημα άλλοτε μπορεί να γραφτεί μέσα σε μια ώρα. Κι άλλοτε να πάρει χρόνους και καιρούς. Όταν πρόκειται για ένα μυθιστόρημα, ωστόσο, τα μεγέθη, οι ποσότητες, οι διάρκειες διαφοροποιούνται κατά πολύ. Και δεν φτάνει μόνο η έμπνευση και η ώρα η καλή. Χρειάζεται μεγάλη αυτοπειθαρχία, συστηματική εργασία, υπομονή και επιμονή.

ΕΡ. Ποια είναι η σημασία της καλής εικονογράφησης μιας ιστορίας;
ΑΠ. Εφόσον μιλάμε για παιδικό εικονογραφημένο βιβλίο, η σημασία της καλής εικονογράφησης είναι μέγιστη. Η εικονογράφηση αναδιηγείται την ιστορία με το δικό της μοναδικό τρόπο. Όταν είναι εμπνευσμένα χαρισματική, την απογειώνει… επικίνδυνα, με την καλή έννοια. Όταν επιλέγει να λειτουργεί ως συμβατική ακόλουθός της, την προσγειώνει επικίνδυνα, με την κακή έννοια. Όσο πιο μικρός σε ηλικία ο αναγνώστης, τόσο πιο σημαντική η αποστολή και η παρουσία της εικονογράφησης σε ένα βιβλίο. Γιατί τα πολύ μικρά παιδιά διαβάζουν τις εικόνες. Και είναι εξαιρετικοί αφομοιωτές και κριτές τους.

ΕΡ. Ποια ήταν η αφορμή για να εκδώσετε το εικονογραφημένο βιβλίο «Ο θησαυρός της Εβίτας», εκδόσεις Καλέντης;
ΑΠ. Η Εβίτα δεν είναι μία ηρωίδα από αυτές που κατακλύζουν και μονοπωλούν την παιδική λογοτεχνία, αλλά και κάθε τέχνη, καθώς και την παραγωγή προϊόντων καθημερινής χρήσης και κατανάλωσης που απευθύνεται στα παιδιά. Δεν είναι πριγκίπισσα, νεράιδα, μάγισσα, πλάσμα υπερφυσικό και μαγικό. Είναι το κορίτσι της διπλανής πόρτας, ένα οποιοδήποτε κορίτσι. Η κόρη, η ανιψιά, η εγγονή, η συμμαθήτρια, η γειτονοπούλα. Το πρόβλημα που έχει να αντιμετωπίσει και που παρουσιάζεται από την αρχή της ιστορίας της ως ερώτημα που της βάζει ο δάσκαλος στο σχολείο, είναι καθ’ όλα υπαρκτό στην πραγματική ζωή παιδιών και ενηλίκων: «ποιος είναι ο μεγαλύτερος θησαυρός του κόσμου»; Ερώτημα που αλλάζει τη ζωή της Εβίτας, επειδή δεν αρκείται στις εύκολες λύσεις και απαντήσεις, αλλά θέλει να βρει μια αληθινή, μια πλήρη, μια απολύτως πειστική απάντηση. Μια απάντηση που θα ικανοποιήσει τόσο το νου, τη λογική της, όσο και το συναίσθημα, την καρδιά της. Και αυτού του είδους οι αναζητήσεις μας βάζουν πάντα σε μεγάλες περιπέτειες… Με το βιβλίο αυτό θέλησα να θυμίσω στους αναγνώστες κάθε ηλικίας την αξία, την ομορφιά και τη δύναμη της πορείας του ανθρώπου προς την αυτογνωσία. Τη μόνη διεργασία που μας αποκαλύπτει και μπορεί να υποστηρίξει αποτελεσματικά και ουσιαστικά κατά την παρουσία μας σε αυτόν τον κόσμο, το πραγματικό νόημα της ζωής μας. Η Εβίτα είναι ένα παιδί της εποχής μας και κάθε εποχής που προσπαθεί να ερμηνεύσει και να βιώσει τη ζωή της μέσα από τη φιλοσοφία. Είμαι πραγματικά τυχερή που οι εκδόσεις Καλέντη αγκάλιασαν από την πρώτη στιγμή το «θησαυρό» μου. Και χάρισαν στο αναγνωστικό κοινό ένα βιβλίο πραγματικό στολίδι, φροντισμένο με πολλή αγάπη, από όλες τις απόψεις.

ΕΡ. Μέσα από το ταξίδι της, να ανακαλύψει το θησαυρό, η Εβίτα δεν μαθαίνει τα πιο σπουδαία νοήματα και ακόμη την ίδια τη ζωή;

ΑΠ. Αυτός ήταν ο στόχος μου. Αλλά όχι το να τα μάθει παπαγαλία, όπως μαθαίνουμε στο σχολείο. Η παπαγαλία είναι ο καλύτερος σύμμαχος της λήθης, μία αναίτια και αφόρητα κοπιώδης σπουδή στην ανικανότητα και στην ομοιομορφία, που καμιά σχέση δεν έχει και δεν θέλει να έχει με την πραγματική ζωή. Η Εβίτα μαθαίνει μέσα από το προσωπικό βίωμα. Παθαίνει και μαθαίνει. Γι’ αυτό η γνώση που αποκτά μέσω της εμπειρίας είναι γνώση φωτοδότρια, ανεξίτηλη και διαρκούσα. Είναι γνώση βάθους και ουσίας. Και το πιο σπουδαίο, αυτό που λείπει από την εποχή μας και χαρακτηρίζει δυστυχώς την κοινωνία μας παγκοσμίως, η Εβίτα επιλέγει να μεταδώσει τη γνώση που αποκόμισε από την περιπέτειά της στον «Υπόγειο Γλωσσολύτη» και στους συνανθρώπους της. «Έπρεπε κάποιος να τρέξει να πει σε όλους πάνω στη γη ότι δεν πρέπει να αφήνουν το φως που έχουν μέσα τους να τρεμοσβήνει. Πως δεν έχει καθόλου γούστο ο χρόνος τους να είναι μόνο χρήμα. Πως η ζωή τους αποκτά νόημα, μόνο όταν είναι ζωή… ζωηρή, ζωή αληθινά ζωντανή!», όπως λέει και στο βιβλίο.

ΕΡ. Στη λύπη και στη χαρά χρησιμοποιούμε λέξεις που κρύβουν τα μυστικά μας. Η κωδικοποίηση των συναισθημάτων είναι ένα παιχνίδι που μπορεί να περάσει εύκολα από τις σελίδες ενός παιδικού βιβλίου;
ΑΠ. Η γλώσσα μας εκτός από απίστευτη ομορφιά έχει και τεράστια δύναμη. Η πλαστικότητά της δημιουργεί συνεχώς καινούργιους νοηματικούς μικρόκοσμους, που μπορούν όχι μόνο να γοητεύσουν αλλά και να θρέψουν ψυχικά και αισθητικά τον αναγνώστη κάθε ηλικίας. Από παιδί μου άρεσε να παίζω με τις λέξεις, να βουτώ και να «χάνομαι» μέσα τους, να τις εξερευνώ και να τις «πειράζω». Μεγαλώνοντας αγάπησα με πάθος τη λογοτεχνία και αποφάσισα να ασχοληθώ με αυτήν, επειδή πιστεύω βαθύτατα στην δύναμή της να αλλάξει τον κόσμο. Και να τον αλλάξει προς το καλύτερο. Φυσικά και δεν είναι εύκολο να αποτυπώσεις μέσα σε μια ιστορία δυο τριών χιλιάδων λέξεων, που απευθύνεται κατά κύριο λόγο σε παιδιά, συναισθήματα και έννοιες αφηρημένες, ψυχογραφικές, φιλοσοφικές. Γι’ αυτό επιστρατεύεις τις δυνάμεις που ξέρεις ότι μπορούν να σε συνδράμουν δημιουργικά σε αυτό: τη φαντασία, την αισθητική της εικόνας, το χιούμορ, το παραμυθικό, αλληγορικό στοιχείο. Από εκεί και πέρα, έχει μεγάλη σημασία και το πώς διαβάζεται ένα βιβλίο. Στην περίπτωση του «Θησαυρού της Εβίτας» θα έλεγα και το με ποιους και με ποιο τρόπο συζητιέται κατά τη διάρκεια ή και μετά την ανάγνωσή του. Γιατί είναι ένα βιβλίο με πολλά επίπεδα ανάγνωσης και κατανόησης - αφομοίωσης του περιεχομένου του. Αλλιώς θα το «εισπράξει» ένα μικρό, αλλιώς ένα μεγαλύτερο παιδί και αλλιώς ένας ενήλικος. Θεωρώ ότι είναι ένα βιβλίο «κομμένο και ραμμένο» για φιλαναγνωστικές συναντήσεις και δράσεις σε μεικτές ομάδες παιδιών και ενηλίκων.

ΕΡ. Ποια είναι σήμερα η κατάσταση στην παιδική λογοτεχνία; Υπάρχουν νέοι συγγραφείς; Τι γίνεται με την έκδοση νέων εικονογραφημένων βιβλίων;
ΑΠ. Η παιδική λογοτεχνία στη χώρα μας ακολουθεί πορεία ανάλογη της γενικότερης κατάστασης που επικρατεί. Όταν η κοινωνία παρακμάζει, παρακμάζουν και υποβαθμίζονται και οι διεργασίες έκφρασης και επικοινωνίας των ατόμων, καθώς και η παραγωγή τέχνης. Αλλά πάντα υπάρχουν και οι βλαστοί της νέας, ελπιδοφόρας δημιουργίας που περιμένουν υπομονετικά να βρουν πρόσφορο έδαφος για να αναπτυχθούν. Ή τολμούν να εκτεθούν και να δώσουν τον μοναχικό τους αγώνα για ρίζωμα και πολλαπλασιασμό, για τη συνέχιση της ζωής…

ΕΡ. Ποια είναι τα συναισθήματα των μαθητών σας όταν μαθαίνουν ότι είστε συγγραφέας;
ΑΠ. Υπηρετώ εδώ και δεκαπέντε πλέον χρόνια σε δημόσια νηπιαγωγεία. Το καλό βιβλίο είναι πάντα ο βασικότερός μου σύμμαχος στους καθημερινούς αγώνες και τις αγωνίες της εκπαίδευσης που συντελείται στο σχολικό περιβάλλον. Γιατί εκπαίδευση παρέχεται ασφαλώς σε πολλά περιβάλλοντα, με πρώτο και καλύτερο το οικογενειακό του κάθε παιδιού. Οι μαθητές μου επηρεάζονται από την αγάπη μου για τα βιβλία, από τους πολλούς, ευφάνταστους και δημιουργικούς τρόπους με τους οποίους προσπαθώ να τους τη δείχνω. Γιατί, μην ξεχνάμε, η βασικότερη διεργασία της εκπαίδευσης είναι η μίμηση. Διδάσκεις μεταδίδοντας αυτό που είσαι, με τον τρόπο που το καταλαβαίνεις, το πιστεύεις και το αισθάνεσαι. Και αυτό εμπεδώνουν ουσιαστικότερα οι μαθητές σου. Γι’ αυτό, τις περισσότερες φορές, ανακαλύπτουν από μόνοι τους ότι είμαι και συγγραφέας. Ή με ρωτούν παραξενεμένοι από την επιμονή μου να τους παρουσιάζω και να επεξεργαζόμαστε κάθε μέρα κι από ένα τουλάχιστον βιβλίο, ή βλέπουν κάποιο βιβλίο μου στα βιβλιοπωλεία, ή τους το λέει κάποιος δικός τους άνθρωπος. Και έρχονται όλο χαρά να μου το ανακοινώσουν… Αυτό που με κάνει πάντα να χαμογελώ και με ενδυναμώνει για να συνεχίσω, είναι ότι στο τέλος κάθε χρονιάς έχω πάντα στην τάξη μου το λιγότερο 5-6 εκκολαπτόμενους συγγραφείς και εικονογράφους, ενίοτε και εκδότες και βιβλιοπώλες!

ΕΡ. Διαβάζουν οι νέοι βιβλία;
ΑΠ. Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα έχει σχέση με τη μάθηση μέσω της μίμησης που σας ανέφερα παραπάνω. Όταν ένα παιδί βλέπει στην οικογένειά του τους μεγάλους να διαβάζουν, όταν στο σχολείο και στα περιβάλλοντα ψυχαγωγίας και απασχόλησής του στον ελεύθερο χρόνο του αποκτά θετικές και ευχάριστες εμπειρίες σχετικές με τη φιλαναγνωσία, μεγαλώνοντας δεν μπορεί παρά να διαβάζει. Και πολύ πιο ενσυνείδητα πλέον ως έφηβος και ως νέος άνθρωπος.

ΕΡ. Μπορείτε να μας προτείνετε κάποια ενδιαφέροντα βιβλία;
ΑΠ. Προφανώς ο καθένας επιλέγει αυτά που θεωρεί -και όχι μόνο βιβλία εννοείται- ότι του μοιάζουν, του ταιριάζουν, ή αυτά στα οποία θέλει να μοιάσει. Δεν θα σας πω βιβλία, θα σας αναφέρω ενδεικτικά κάποιους συγγραφείς παιδικών και εφηβικών βιβλίων, μια που για αυτά μιλήσαμε σε τούτη τη συνέντευξη, που αγαπώ να διαβάζω και εκτιμώ πολύ τη λογοτεχνική τους πένα, τη γενικότερη προσφορά τους και το ήθος της παρουσίας τους στα γράμματα. Τις κυρίες Άλκη Ζέη, Αγγελική Βαρελλά, Λότη Πέτροβιτς Ανδρουτσοπούλου, Θέτη Χορτιάτη, Σοφία Μαντουβάλου, Ελένη Σαραντίτη, Ιφιγένεια Μαστρογιάννη και τους κυρίους Ευγένιο Τριβιζά, Μάνο Κοντολέων και Χρήστο Μπουλώτη, με το έργο των οποίων μεγαλώσαμε και συνεχίζουμε να μεγαλώνουμε και να ανατρεφόμαστε οι νεότεροι. Η σύγχρονη βιβλιοπαραγωγή θα έλεγα ότι, εκτός από ελάχιστες εξαιρέσεις, δεν έχει να επιδείξει κάποιο πραγματικά μεγάλο ταλέντο. Ίσως να κρύβεται στα μη εκδοθέντα, ή στα προσεχώς. Γεγονός είναι ότι πρέπει να σκάψουμε πολύ για να το βρούμε, μια που οι πραγματικές αξίες επικαλύπτονται από τον αφρό των ταραγμένων ημερών, όπου επιπλέουμε μπερδεμένοι και ταλαιπωρημένοι, συχνά παραιτημένοι και ανήμποροι, αμετανόητα κλεισμένοι στα καβούκια της ευκολίας μας τα τελευταία χρόνια.
Σας ευχαριστώ πολύ και εσάς και τους αναγνώστες σας για την ωραία και ουσιαστική μας συζήτηση.

img

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ